Zasób słownictwa we wczesnej dwujęzyczności u dzieci przyswajających język polski na emigracji.

W niniejszej pracy podjęto problem wczesnego rozwoju wybranych kompetencji językowych u dzieci pierwszego pokolenia polskich emigrantów w Wielkiej Brytanii i Irlandii. Porównano je do rozwoju językowego dzieci jednojęzycznych wychowywanych Polsce. Istotnym aspektem badań z punktu widzenia teorii było uwzględnienie wczesnej dwujęzyczności przyswajania językowego dzieci w warunkach, w których język używany w domu jest językiem mniejszości. Z uwagi na brak (według naszej wiedzy) tego typu badań dla języka polskiego lub innego języka słowiańskiego, analizy miały przede wszystkim charakter eksploracyjny. Zaprezentowane zostały badania z użyciem polskiej i angielskiej wersji językowej kwestionariusza McArthur Bates Communicative Developmental Inventory (MB-CDI) i kwestionariusza KRiJ (Kwestionariusz: rozwój dziecka i jego zaplecze językowe). Obejmowały one zasób słownictwa czynnego, kompozycję słownika umysłowego, łączenie słów oraz charakterystykę kontaktu z każdym z języków wraz z oceną wpływu zróżnicowanego kontaktu językowego na rozwój zasobu słownictwa czynnego. Dodatkowo przeprowadzono eksplorację czynników ujętych w danych z KRiJ, w celu sprawdzenia, które z nich są powiązane z niższym zasobem słownictwa. Wyniki wskazują, że dzieci przyswajające język polski w warunkach wczesnej dwujęzyczności nie mają takich samych kompetencji w tym języku w zakresie zasobu słownictwa czynnego, wybranych kategorii semantycznych i łączenia słów, jak dzieci wychowywane w Polsce. Wszystko wskazuje jednak na to, że tendencja rozwojowa jest taka sama, chociaż w odniesieniu do łączenia słów przebiega z pewnym opóźnieniem. Analizy kontaktu z każdym z języków i zasobu słownictwa czynnego wskazują, że grupa dzieci z rodzin polskich wychowywanych za granicą przyswaja język pierwszy dwujęzycznie. Dane potwierdzają, że już na tak wczesnym etapie rozwoju językowego w rodzinach z dominującym użyciem języka społecznej mniejszości, obserwujemy statystycznie istotne różnice pomiędzy wynikami dzieci z Polski i wychowywanymi w warunkach emigracji. Zaobserwowano różnice zarówno dla ogólnego wskaźnika pomiaru zasobu słownictwa czynnego, jak i w poszczególnych kategoriach wyszczególnionych w IRMiK (semantycznych i częściach mowy). Co więcej, różnice te w odniesieniu do ogólnego wyniku dla zasobu słów były istotne we wszystkich wyróżnionych grupach wiekowych (22-26; 27-31; 32-38 miesięcy). Dzieci uzyskały niższe wyniki niż ich rówieśnicy w Polsce, pomimo tego, że aż 96% rodzin deklaruje zdecydowaną dominację języka polskiego. Dzieci miały nieróżnicujący zasób słów przy uwzględnieniu wyników z obydwu języków razem. Różnice zaobserwowano jednak w zasobie słownictwa pojęciowego. Używanie przede wszystkim języka ojczystego w środowisku domowym dzieci wychowywanych w warunkach emigracyjnych nie daje pewności, że osiągną one takie same kompetencje w tym języku, jak dzieci jednojęzyczne. Potrzebne jest dodatkowe wsparcie rozwoju języka rodzimego.

In the following thesis we examine an early language development of Polish children living in UK and Ireland whose parents are first generation immigrants. They were compared to monolingual peers living in Poland. The relevant issue, from a theoretical point of view, was the investigation of early bilingual language acquisition. Due to (to the best of author’s knowledge) the lack of similar studies for Polish or other Slavic languages, our study was primarily exploratory. The expressive vocabularies were assessed using Polish and when relevant British English adaptations of the MacArthur-Bates Communicative Development Inventories (MB-CDI). General information and language exposition patterns were assessed by KRiJ (Questionnaire: Child development and its language resources). The assessment included expressive vocabulary, composition of mental vocabulary, word combination, characteristics of language exposition, the possible effect of diverse language exposition on the development of expressive vocabulary. Additionally, we explored factors (taken from the data collected in KRiJ) which might be related to lower vocabulary scores of bilingual group. Results indicate that children acquiring Polish language in early bilingual setting do not have language skills in Polish on the same level as Polish monolinguals living in Poland. The differences were observed in expressive vocabulary, investigated semantic categories, and early word combination. However, it seems that children in both groups have the same developmental tendency but the emergence of word combination is observed later. The investigation of language exposition patterns indicated that the children being raised in UK and Ireland can be considered as those who bilingually acquire first language. The results confirm that already, at such an early stage of their development in the environment where Polish is a minority language, we can observe significant statistical differences in total expressive vocabulary, as well as in investigated semantic categories and parts of speech. The observed differences were significant in all age groups (22-26; 27-31; 32-38 months). Their results were lower than those of their monolingual peers even though 96% of the families declared Polish to be the dominant language used at home. The differences were also observed in Total Conceptual Vocabulary but not in the Total Vocabulary (measures which considered both languages). Overall, results indicated the dominant use of Polish at home in an immigrant setting does not guarantee the attainment of the same language competence that is demonstrated by monolingual children. Additional support of the heritage language is needed.