Przepisanie mitu. Figury mitologiczne w późnej liryce Juliusza Słowackiego (1842–1849)

Przedmiotem pracy są figury mitologiczne – Orfeusz, Persefona i Diana – w późnej liryce Juliusza Słowackiego z lat 1842–1849, powstałej w okresie genezyjskim. Celem pracy jest ustalenie, jaką funkcję pełnią one w strukturze wybranych wierszy oraz jakie znaczenia otwierają w kontekście filozofii genezyjskiej. Postawiono tezę, że Słowacki nie reinterpretuje mitologii greckiej w sposób tradycyjny, lecz przepisuje mit od środka. Zachowuje jego rozpoznawalny kształt, ale wypełnia go logiką duchowej ewolucji przez cierpienie i nieodwracalną przemianę. W pracy zastosowano metodę close reading w perspektywie poetyki tekstu lirycznego i filozofii genezyjskiej, przyjmując jako ramę teoretyczną koncepcję nowej mitologii Friedricha Schlegla oraz model mitu jako rozpoznawalnej opowieści i formy doświadczenia podmiotowego, wyprowadzony z tekstów poety. Analizie poddano wiersz [Przez furie jestem targan ja, Orfeusz…] o Orfeuszu, dwa utwory Córka Cerery o Persefonie oraz trzy wiersze o Dianie: [Jest najsmutniejsza godzina na ziemi…], Do pastereczki, siedzącej na druidów kamieniach w Pornic nad oceanem oraz [Snycerz był zatrudniony Dyjanny lepieniem…]. Analiza wykazała, że w wierszu o Orfeuszu podmiot utożsamia się z postacią mityczną bez dystansu porównania, a Furie zostają zreinterpretowane jako siły konieczności, nie chaosu menad. W sonetach o Persefonie wykazano, że konsekwentne unikanie jej imienia oraz figura „piekielnego jaja” podważają cykliczność mitu eleuzyjskiego. W wierszach o Dianie ustalono, że bogini staje się figurą synkretyczną, łączącą porządek solarny i lunarny oraz mitologię grecką z wyobraźnią maryjną – również gdy jej atrybut zostaje ulepiony z błota, a mit Pigmaliona odwrócony przez akt zniszczenia dzieła. We wszystkich przypadkach mit funkcjonuje jako język podmiotu, nie jako temat, co jest możliwe przede wszystkim w liryce, w relacji wzajemnej, nie hierarchicznej, z filozofią genezyjską. Wyniki pozwalają umiejscowić strategię Słowackiego wśród romantycznych sposobów posługiwania się mitem: mit przestaje być tematem czy ozdobą i staje się językiem, w którym podmiot wyraża własne doświadczenie duchowe.