Канфлікт з “роднай мовай” і транснацыянальны паварот у сучаснай беларускай літаратуры

W literaturze białoruskiej ostatnich dwóch dekad, w twórczości pokolenia pisarzy, którzy debiutowali na przełomie lat 90. i 2000., powstał znaczny korpus tekstów, w których język białoruski staje się przedmiotem metarefleksji i jest postrzegany jako problem. Do tego samego zjawiska można zaliczyć utwory pisane trasianką, białoruską łacinką, mieszanką języków, w językach obcych, autoprzekłady itp. W artykule proponuje się spojrzenie na to zjawisko jako na konflikt, a ponieważ kwestionowane są granice literatury narodowej, związanej z konkretnym (jednym, białoruskim) językiem i terytorium (Republiką Białorusi), sugeruje się przeprowadzenie transnarodowego zwrotu we współczesnej literaturze białoruskiej. Początek tej tendencji zaznacza się w drugiej połowie lat 90., kiedy nowe pokolenie pisarzy stopniowo dystansowało się zarówno od ideologii odrodzenia, jak i od oficjalnej ideologii, czyli od identyfikacji siebie z językiem i terytorium, które pozostaje państwem autorytarnym.

In Belarusian literature from the last two decades, in the works of the generation of writers who debuted at the turn of the 1990s and 2000s, a significant body of texts has emerged in which the Belarusian language becomes the subject of metareflection and is understood as a problem. This phenomenon also includes works written in Trasianka, in Lacinka (Belarusian Latin script), in a mixture of languages, in foreign languages, self-translations, etc. The article proposes that this phenomenon be regarded as a conflict, and since it questions the boundaries of national literature tied to a specific (single, Belarusian) language and territory (the Republic of Belarus), it suggests a transnational turn in contemporary Belarusian literature. The beginning of this trend is identified in the second half of the 1990s, when the new generation of writers gradually began to distance themselves from both the revivalist and official ideology, i.e., from identifying themselves with the language and the territory, which remains an authoritarian state.

У беларускай літаратуры апошніх двух дзесяцігоддзяў у творчасці пакалення пісьменнікаў, якія дэбютавалі на мяжы 1990-х -2000-х, склаўся значны корпус тэкстаў, у якіх беларуская мова робіцца прадметам метарэфлексіі і асэнсоўваецца як праблема. Да той жа з’явы можна аднесці і творы, напісаныя на трасянцы, лацінкай, на сумесі моў, на замежных мовах, аўтапераклады і г. д. У артыкуле прапануецца погляд на гэтую з’яву як на канфлікт, а паколькі пры гэтым аспрэчваюцца межы нацыянальнай літаратуры, знітаванай з пэўнай (адной, беларускай) мовай і тэрыторыяй (Рэспублікай Беларусь), мяркуецца здзяйсненне транснацыянальнага павароту ў сучаснай беларускай літаратуры. Пачатак тэндэнцыі адзначаецца ў другой палове 1990-х, калі новае пакаленне пісьменнікаў паступова дыстанцыявалася і ад адраджэнскай, і ад афіцыйнай ідэалогіі, то бок ад ідэнтыфікацыі сябе з мовай і тэрыторыяй, якая застаецца аўтарытарнай дзяржавай.