Zmiany liczby termicznych dni charakterystycznych w Norwegii w półroczu ciepłym w latach 1991-2024

Praca została poświęcona określeniu zmian czasowych i zróżnicowania przestrzennego termicznych dni charakterystycznych, letnich (tmax ≥ 20,0°C) i upalnych (tmax ≥ 27,0°C), w Norwegii w półroczu ciepłym w wieloleciu 1991-2024. Materiał źródłowy pracy stanowiły dobowe wartości maksymalnej temperatury powietrza z 30 stacji pomiarowych. Na ich podstawie opracowano średnią i maksymalną liczbę dni letnich i upalnych. W celu zbadania tempa i kierunku zmian liczby omawianych dni określono wieloletnie trendy zmian ich występowania. Istotność statystyczną trendów oceniono za pomocą dwóch metod, regresji liniowej i testu Manna-Kendalla. Ponadto określono częstość występowania i czas trwania fal upałów. Scharakteryzowano uwarunkowania synoptyczne nad obszarem Norwegii i warunki meteorologiczne w Oslo podczas wyjątkowo gorącego lata z 2018 roku. Stwierdzono zróżnicowanie liczby i przebiegu rocznego omawianych dni charakterystycznych w zależności od położenia geograficznego obszaru. Największa średnia liczba dni letnich i dni upalnych występuje na południowym wschodzie Norwegii, zaś najmniejsza – na północy. Na wybranych stacjach odnotowano istotny statystycznie rosnący trend liczby dni letnich i upalnych. Najszybciej dni letnich przybywa w południowej (ok. 8 dni/10 lat) i środkowej (ok. 6 dni/10 lat) części kraju. Natomiast przyrost dni upalnych zachodzi najintensywniej w północno-zachodniej, środkowej i południowo-wschodniej części Norwegii (ok. 1,5 dnia/10 lat). Wzrost liczby rozpatrywanych dni wyraźnie następuje w drugiej połowie wielolecia 1991-2024. Na terenie Norwegii wystąpiły 32 fale upałów. Najdłuższa, trwająca 24 dni, miała miejsce w 2018 roku. W tym czasie nad obszarem badań doszło do wyżowej sytuacji blokadowej, która stworzyła odpowiednie warunki do utrzymywania się dni z wysokimi wartościami temperatury powietrza w wielu regionach Norwegii. Zmiany warunków termicznych wpływają na środowisko naturalne, gospodarkę oraz funkcjonowanie ludzi.

This research was devoted to determining the temporal changes and spatial variation of thermal characteristic days, summer (tmax ≥ 20.0°C) and hot days (tmax ≥ 27.0°C), in Norway during the warm half-year of the multi-year period 1991-2024. Daily maximum air temperature values ​​from 30 measurement stations were used as the source material. Based on these data, the mean and maximum number of summer and hot days was calculated. To examine the rate and direction of changes in the number of these days, long-term trends in their occurrence were determined. The statistical significance of the trends was assessed using two methods: linear regression and the Mann-Kendall test. Furthermore, the frequency and duration of heat waves were determined. Synoptic conditions over Norway and meteorological conditions in Oslo during the exceptionally hot summer of 2018 were characterized. The number and annual course of these characteristic days varied depending on the geographical location of the area. The highest average number of summer and hot days occurs in southeast Norway, while the lowest is in the north. A statistically significant upward trend in the number of summer and hot days was observed at selected stations. The number of summer days increases most rapidly in the southern (approximately 8 days/10 years) and central (approximately 6 days/10 years) parts of the country. The increase in hot days is most pronounced in the northwestern, central, and southeastern parts of Norway (approximately 1.5 days/10 years). The increase in the number of heat waves under consideration occurs significantly in the second half of the 1991-2024 multi-year period. Norway experienced 32 heat waves. The longest, lasting 24 days, occurred in 2018. During this time, a high-pressure blockade occurred over the study area, creating favorable conditions for persistent high temperature days in many regions of Norway. Changes in thermal conditions impact the natural environment, the economy, and human activity.