Od rewitalizacji do gentryfikacji, czyli postępujące zmiany ulicy Ząbkowskiej na warszawskiej Pradze-Północ.

Celem badania było zidentyfikowanie i scharakteryzowanie przemian zachodzących na ul. Ząbkowskiej, czyli jednej z głównych osi urbanistycznych Pragi-Północ - ze szczególnym uwzględnieniem zmian estetyce przestrzeni i infrastrukturze usługowej. Główną tezą pracy jest zaobserwowanie zjawiska przechodzenia od rewitalizacji jaka miała miejsce od około 2015 roku, kiedy to zmiany zaczęły być zauważalne w przestrzeni miejskiej - do początków gentryfikacji tej przestrzeni, czego wyrazem są postępujące zmiany w infrastrukturze usługowej na tej ulicy. Podstawę teoretyczną pracy stanowi przegląd literatury dotyczącej definicji, genezy i ewolucji pojęć rewitalizacji i gentryfikacji, a także relacji między tymi procesami. W części empirycznej zastosowano metodę studium przypadku. Analiza opierała się na dokumentach strategicznych m.st. Warszawy, literaturze przedmiotu, materiałach wizualnych (m.in. Google Street View) oraz obserwacji przemian wybranych adresów przy ul. Ząbkowskiej. W ramach badań sformułowano dwa pytania badawcze:

1. W jaki sposób przemiany estetyczne ulicy Ząbkowskiej odzwierciedlają proces rewitalizacji w tym obszarze dzielnicy Praga-Północ?
2. Jak transformacja infrastruktury usługowej zwiastuje zachodzące procesy gentryfikacyjne? Wyniki analiz potwierdziły, że procesy rewitalizacyjne mające na celu estetyzację ulicy Ząbkowskiej stały się impulsem do zmian usługowych - zwiastując gentryfikację. W sferze estetyki zaszły zmiany - od odnowy zabytkowej zabudowy do standaryzacji wizualnej i rebrandingu przestrzeni, co sprawiło, że nastąpiło przesunięcie z usług działalności codziennych ku usługom stylu życia i konsumpcji symbolicznej. Oba zjawiska, choć poprawiły atrakcyjność urbanistyczną ulicy, doprowadziły jednocześnie do marginalizacji części lokalnej społeczności. Wnioski z pracy wskazują na konieczność projektowania rewitalizacji w sposób zintegrowany i inkluzyjny, z uwzględnieniem potrzeb mieszkańców oraz ochrony różnorodności funkcjonalnej i estetycznej. Analiza ul. Ząbkowskiej może stanowić istotny punkt odniesienia dla polityki miejskiej w Warszawie i innych polskich miastach.

The aim of this study was to identify and characterize the transformations occurring on Ząbkowska Street, one of the main urban axes of Praga-North, with particular attention to changes in the aesthetics of space and the service infrastructure. The main thesis of the work is the observation of a shift from revitalization — which has taken place since around 2015, when changes first became visible in the urban fabric — to the early stages of gentrification, manifested in the ongoing transformations of the street’s service infrastructure.

The theoretical foundation of the study is based on a review of literature concerning the definition, origins, and evolution of the concepts of revitalization and gentrification, as well as the relationship between these processes. In the empirical section, the case study method was applied. The analysis relied on Warsaw’s strategic documents, academic literature, visual materials (including Google Street View), and observation of transformations at selected addresses along Ząbkowska Street.

The research formulated two questions: 1. How do the aesthetic transformations of Ząbkowska Street reflect the process of revitalization within this area of the Praga-North district? 2. In what ways does the transformation of the service infrastructure indicate emerging gentrification processes?

The results confirmed that revitalization processes aimed at the aestheticization of Ząbkowska Street have become a trigger for changes in the service sector, heralding gentrification. In terms of aesthetics, transformations occurred ranging from the renovation of historic buildings to visual standardization and spatial rebranding, which led to a shift from everyday services toward lifestyle-oriented and symbolic consumption services. While both phenomena enhanced the urban attractiveness of the street, they simultaneously contributed to the marginalization of part of the local community.

The conclusions point to the necessity of designing revitalization in an integrated and inclusive manner, accounting for residents’ needs and protecting both functional and aesthetic diversity. The analysis of Ząbkowska Street may serve as a valuable reference point for urban policy in Warsaw and other Polish cities.