Miejsca nie na miejscu - estetyczna pozycja pustki w ontologii przestrzeni

Tekst zajmuje się zjawiskiem pustki, definiowanym jako subiektywne doświadczenie podmiotu o bezfunkcjonalności danego miejsca, i jego wpływem na egzystencję jednostki oraz wspólnoty, do której ona przynależy. Zjawisko pustki zostaje zrekonstruowane na podstawie tekstu Edwarda Caseya pt. Fate of the Place, w której autor przedstawia zmieniające się w historii filozoficzne ujęcia ontologicznych kategorii miejsca oraz przestrzeni. W niniejszej pracy przestrzeń definiowana jest jako całokształt doświadczalnego świata, a miejsce jako wytworzone przez podmiot bądź podmioty wycinki przestrzeni o określonych granicach. Fundamentalnym elementem doświadczenia bycia-w-świecie jest jego potencjał oikologiczny, czyli możność do rozpoznania oraz zamieszkania w określonym miejscu. Przestrzeń, z racji na swój rozmiar oraz brak granic, oferuje możność do zamieszkania, która jednak zostaje zrealizowana dopiero poprzez konstruowanie miejsc. Miejsca, które ze względu na możliwość zamieszkania w nich określane są jako samowite (heimliche), przeciwstawione zostają pustce, które nie jest możliwa do zamieszkania, a przez to niesamowita (unheimliche). Poczucie niesamowitości wynika z postrzeganego braku funkcji danego miejsca. Autor omawia kategorie heterotopii Michela Foucaulta oraz nie-miejsca Marca Augé jako potencjalnie dające się odnieść do doświadczenia pustki, lecz odrzuca je z racji na zawartą w nich konieczność funkcji miejsca. Zamiast tego autor proponuje pojęcie heterochory. Heterochora posiada cztery własności: 1) bezfunkcjonalność, czyli brak jasno rozpoznawalnej funkcji danego miejsca. 2) niesamowitość, czyli niemożność jej zamieszkania wynikająca z jej bezfunkcjonalności. 3) subiektywność, czyli fakt, że doświadczenie pustki zależy od perspektywy konkretnego podmiotu oraz wspólnego sensus communis, do którego przynależy. 4) ekskluzywność, czyli wykluczanie podmiotów oraz miejsc postrzeganych jako puste, na mocy ich postrzeganej niesamowitości oraz inności. Na podstawie trzech przykładów heterochory – temporalnej, przestrzennej, i artystycznej – autor wskazuje sposób, w jaki pustka uwidacznia niesamowite własności autentycznego doświadczenia egzystencji. Doświadczenie ulotności, zmienności oraz niejasności miejsc, i podmiotów wprowadza w trwogę, co kieruje doświadczający podmiot w stronę odcięcia się od tego doświadczenia poprzez stworzenie sztucznego poczucia niezmienności świata doświadczenia. Autor postuluje, że doświadczanie pustki, mimo związanej z tym trudności, jest możliwością na pokonanie poczucia trwogi, a przez to stworzenia bardziej autentycznego doświadczenia egzystencji w miejscach dla wszystkich podmiotów.

The text focuses on the phenomenon of the void, defined as a subjective experience of a place's futility, and its influence on the existence of individual and their community. The phenomenon of the void is reconstructed using Edward Casey's Fate of the Place, in which the author presents the ontological perspectives on space and place throughout the history of philosophy. In this text, the author defines space as the entirety of the world that can be experienced. A place is defined as a construct with tangible borders created from the space by the subject. The fundamental part of experiencing the world is its oikological potential, an ability to recognise a particular place and live in it. Space, due to its size and lack of tangible borders, offers an ability to inhabit it. However, said potential can be realised only by the creation of places. Places, which, due to their ability to be inhabited, are determined to canny (heimliche), are juxtaposed against the void, which is uninhabitable, thus being uncanny (unheimliche). The feeling of uncanny is the product of a certain place's perceived futility. The author discusses the categories of heteropia, proposed by Michel Foucault, and non-place, proposed by Marc augé. Both categories are disregarded due to their insistence on the place's function as the main factor. Instead, the author proposes a category of heterochora. Heterochora has 4 qualities: 1) futility, a lack of a clearly defined function. 2) uncanny, an inability to inhabit, caused by the futility. 3) subjectivity, related to the fact that an experience of the void is determined by the perspective of a certain subject and their communal sensus communis. 4) exclusivity, an exclusion of subjects and places perceived as empty, based on their uncanny and otherness. Using three examples of heterochora -- temporal, spatial, and artistic -- the author illustrates the mechanism by which the void makes the uncanny qualities of a subject's authentic existence visible. The experience of variability, fleetingness, and ambiguity of place and subjects causes awe in the experience of the subject, which causes them to cut themselves off from the authentic experience by the creation of an artificial sense of the world's stability. The author postulates that the experience of the void, despite its difficulties, leads to the awe's eradication, creating a more authentic experience of existence within a place for the subjects inhabiting it.