Budowanie narodu po kazachsku - przejawy polityki kazachizacji po 1991 roku

Celem pracy było opisanie zróżnicowania przestrzennego użytkowników języka kazachskiego i określenie jego potencjalnych uwarunkowań oraz ocena skuteczności polityki językowej, która pełni istotną rolę w budowaniu tożsamości narodowej we współczesnym Kazachstanie. Zakres czasowy określono na podstawie dostępności danych ze spisów powszechnych Republiki Kazachstanu, zatem przyjęto okres 1999-2021 rok. Zasięg przestrzenny pracy objął całe terytorium Kazachstanu w podziale na obwody oraz dwa miasta wydzielone – Astanę i Ałmaty. W opracowaniu opisano historię polityki językowej Kazachstanu – w czasach Związku Radzieckiego oraz od momentu uzyskania przez kraj niepodległości. W pracy scharakteryzowano również wybrane przykłady przejawów polityki kazachizacji. Badania polegały na analizie literatury, aktów prawnych oraz danych z Narodowych Spisów Powszechnych Republiki Kazachstanu z lat 1999, 2009 i 2021. Przeprowadzono również obserwację terenowe w Astanie i Ałmatach. Wyniki opracowania wykazały, że najmniejszy odsetek osób władających językiem kazachskim występował na północy kraju i jednocześnie, to te tereny charakteryzowały się najszybszym tempem zmiany tego zjawiska. Analiza statystyczna danych dowodzi o istnieniu istotnej statystycznie zależności między wiekiem i przynależnością narodową ludności a odsetkiem osób władających językiem kazachskim. Niniejsza praca może stanowić podstawę dla dalszych rozważań nad zmianami, uwarunkowaniami i skutecznością prowadzonej polityki językowej i budowania narodu kazachskiego.

The aim of the study was to describe the spatial distribution of Kazakh speakers and to identify its potential determinants, as well as to assess the effectiveness of language policy, which plays an important role in the forming of national identity in contemporary Kazakhstan. The time range of the research was established based on the availability of data from the censuses of the Republic of Kazakhstan, so the period 1999-2021 was considered. The spatial range of the research covers the entire territory of Kazakhstan (with division into oblasts) and two independent cities – Astana and Almaty. The study describes the development of language policy in Kazakhstan during the Soviet era and following the country’s attainment of independence. Moreover, the thesis characterises selected examples of the manifestations of the kazakhization policy. The research consisted of an analysis of literature, legal acts and data from the 1999, 2009 and 2021 National Censuses of the Republic of Kazakhstan. Field observations were also carried out in Astana and Almaty. The results of the study showed that the lowest percentage of Kazakh speakers was in the north of the country and, at the same time, the highest pace of change in this phenomenon was observed in the mentioned areas. Statistical analysis of the data proves the existence of a statistically significant relationship between age, nationality of the population and the percentage of people using Kazakh language. This study can provide a basis for further discussion of the changes, circumstances and effectiveness of the language and nation-building policies implemented by Kazakh government.