Wzmocniona współpraca w Unii Europejskiej. Koncepcja, doktryna, praktyka

Głównymi celami rozprawy były ocena instytucjonalizacji wzmocnionej współpracy w porządku prawnym UE oraz konsekwencji, w szczególności wpływu na dotychczasowy proces integracji, przypadków zastosowania wzmocnionej współpracy. Jak na razie znalazła ona zastosowanie w obszarze prawa właściwego dla rozwodów i separacji, a następnie w obszarze jednolitego systemu ochrony patentowej oraz wspólnego systemu podatku od transakcji finansowych. Rozpoczynając badania przyjęto tezę, że wzmocniona współpraca została stworzona w celu pogłębiania integracji poprzez umożliwienie zróżnicowanego rozwoju w ramach UE. Wzmocniona współpraca działać ma na zasadach katalizatora podejmowania decyzji, poprzez przełamywanie impasu decyzyjnego. Jej uruchomienie powinno wywoływać natomiast efekt tzw. przyciągania innych państw. Instytucjonalizacja wzmocnionej współpracy miała pozwolić na zarządzanie wzrastającą różnorodnością w ramach UE. Tok wywodów został podzielony na trzy części. Pytanie badawcze postawione w pierwszym rozdziale jest następujące: czy podstawy traktatowe wzmocnionej współpracy gwarantują jej zastosowanie na rzecz pogłębiania integracji całej UE poprzez efektywne zarządzanie wzrastającą różnorodnością w ramach tej organizacji? Na wstępie przedstawiono podłoże teoretyczne zastosowania omawianego mechanizmu w postaci koncepcji zróżnicowanej integracji. Ta część rozprawy zarysowuje również elementy zróżnicowanej integracji stosowane w UE przed instytucjonalizacją wzmocnionej współpracy. Ma to na celu ukazanie, że sam pomysł nie jest czymś zupełnie nowym na tle integracji europejskiej. W rozdziale tym dokonano szczegółowej analizy przesłanek traktatowych, procedur podjęcia oraz późniejszego przystąpienia, w szczególności pod kątem zagwarantowania spójności z unijnym porządkiem prawnym i wpływu na pogłębianie dalszej integracji w ramach UE. Rozdział zamyka przedstawienie alternatyw dla wzmocnionej współpracy proponowanych przez prawo unijne.Druga część rozprawy koncentruje się wokół następującego pytania badawczego: jakie są konsekwencje podjęcia wzmocnionej współpracy w praktyce dla procesu integracji europejskiej? Ten rozdział rozprawy poświęcony został właśnie omówieniu dotychczasowych przypadków zastosowania wzmocnionej współpracy. Przedstawione zostały kontrowersje związane z dotychczas uruchomionymi wzmocnionymi współpracami, stawiane im zarzuty i ich oddziaływania, w szczególności na dotychczasowy porządek prawny EU, na relacje z państwami nieuczestniczącymi oraz proces integracji.Pytania badawcze postawione w ostatniej części pracy koncentrują się wobec następujących zagadnień: przyczyny niekorzystania ze wzmocnionej współpracy przez długi okres w pierwszych latach jej wprowadzenia do prawa pierwotnego UE oraz ryzyka i szanse wiążące się z tym mechanizmem. Ta część pracy poddaje analizie kwestie problematyczne, które wyłoniły się na tle teoretycznej struktury i praktycznych zastosowań wzmocnionej współpracy. Ma to na celu ostateczną weryfikację głównej tezy postawionej w niniejszej pracy, tj. przyczynianie się wzmocnionej współpracy do pogłębiania integracji w ramach UE. Te problematyczne zagadnienia to w szczególności: właśnie funkcja pogłębiania integracji, przyczyny długoletniego niekorzystania ze wzmocnionej współpracy, jej stosunek do zasady jednolitości prawa unijnego i zasady solidarności, wpływ na fragmentaryzację i budowę koalicji w ramach UE oraz na stosunki z państwami nieuczestniczącymi.

The main objectives of the dissertation was the assessment of the institutionalization of the enhanced cooperation in the EU legal order and the consequences of the applications of the enhanced cooperation, in particular, their impact on the current process of integration. So far it has found application in the area of the law applicable to divorce and separation, and then to the unitary patent protection and a common system of financial transactions tax.Starting the study the idea was adopted that enhanced cooperation has been designed to deepen integration by facilitating diversified development within the EU. The enhanced cooperation should work as a catalyst of the decision-making, by breaking the decision deadlock. Its launching should cause so called effect of attraction of other member states. The institutionalization of the enhanced cooperation should have allowed managing the increasing diversity within the EU.Line of reasoning has been divided into three parts. Research question posed in the first chapter is the following: whether the Treaty grounds for the enhanced cooperation guarantee its application to the deepening of integration within the EU through effective management of the increasing diversity within this organization? At the outset, the theoretical background of this mechanism in the form of the concepts of differentiated integration was presented. The elements of differentiated integration used in the EU before the institutionalization of the enhanced cooperation was also outlined. This is to show that the idea itself is not something completely new on the background of European integration. Moreover, a detailed analysis of the legal conditions, the procedures for launching and subsequent accession was carried out, in particular with a view to ensure consistency with the EU legal order and the impact on the further deepening of integration within the EU. This chapter ends with the presentation of alternatives for the enhanced cooperation proposed by the EU law.The second part of the thesis focuses on the following research question: what are the consequences of the enhanced cooperation in the practice for the European integration? This section was devoted to discussion of the up-to-date cases of the enhanced cooperation. The controversy related to the launched enhanced cooperation projects was presented, including the challenges and their impact, in particular on the existing EU legal order, on relations with non-participating member states and the integration process.Research questions posed in the last part of the dissertation focus on the following issues: reason for not using of the enhanced cooperation for a long period in the first years of its entry into the EU primary law and the risks and opportunities related to this mechanism. This part examines the problematic issues that have emerged in relation to a theoretical structure and practical applications of enhanced cooperation. This is to final verification of the main idea put forward in this dissertation, i.e. contributing of the enhanced cooperation to deepen integration within the EU. These problematic issues are as follows: the function of deepening integration, the reasons for not applying of the enhanced cooperation for a long time, its relation to the principle of unity of EU law and solidarity, the impact on fragmentation and building coalitions within the EU and relations with non-participating member states.