Instrumenty prawne i pozaprawne zwalczające dezinformację w Unii Europejskiej

Niniejsza praca przedstawia wybrane instrumenty prawne i pozaprawne wprowadzone w ramach Unii Europejskiej, które mogą służyć w zwalczaniu dezinformacji, ze szczególnym uwzględnieniem przestrzeni cyfrowej. Przedstawiono zjawisko dezinformacji, jej aspekty społeczne i prawne, a także omówiono czynniki zwiększające intensywność jej rozprzestrzeniania, którym jest m.in. rozwój nowych technologii. W pracy omówiono takie instrumenty prawne jak akt o usługach cyfrowych, akt w sprawie sztucznej inteligencji czy rozporządzenie w sprawie przejrzystości i targetowania reklamy politycznej. Skupiono się na tych aspektach, które mogą być przydatne z punktu widzenia walki z dezinformacją. Przedstawiono również rozwiązania wprowadzone w prawie miękkim oraz inne inicjatywy mające chronić infosferę, jak na przykład kodeksy dobrych praktyk czy unijny projekt EDMO. W toku wywodu wzięto pod uwagę mechanizmy mogące być zagrożeniem dla odporności społecznej, takie jak systemy rekomendacji, bańki informacyjne, obecność botów w przestrzeni cyfrowej, a także generatywną sztuczną inteligencję. Analiza przeprowadzona w pracy pozwoliła stwierdzić, że instytucje unijne podchodzą do problematyki dezinformacji kompleksowo i biorą ją pod uwagę w trakcie tworzenia regulacji dotyczących cyberprzestrzeni. Jednocześnie w pracy wykazano, że skuteczność przeciwdziałania rozpowszechnianiu fałszywych treści nie powinna opierać się wyłącznie na legislacji, ale także na promowaniu edukacji medialnej wśród społeczeństwa oraz wspieraniu organizacji fact-checkingowych, co Unia Europejska również realizuje.

The thesis presents selected legal and non-legal instruments introduced within the European Union that may contribute to combating disinformation, with particular emphasis on the digital environment. It discusses the phenomenon of disinformation, its social and legal dimensions, as well as the factors that increase the intensity of its dissemination, including the development of new technologies. The study examines such legal instruments as the Digital Services Act, the Artificial Intelligence Act, and the Regulation on the Transparency and Targeting of Political Advertising, focusing on those aspects that may be particularly useful in countering disinformation. It also presents soft-law solutions and other initiatives aimed at protecting the infosphere, such as codes of practice and the European Digital Media Observatory (EDMO) project. The analysis takes into account mechanisms that may undermine societal resilience, including recommendation systems, filter bubbles, the presence of bots in the digital space, and generative artificial intelligence. The findings indicate that European Union institutions adopt a comprehensive approach to the issue of disinformation and take it into consideration when developing regulations concerning cyberspace. At the same time, the thesis demonstrates that effective counteraction against the spread of false content should not rely solely on legislation, but also on promoting media literacy among citizens and supporting fact-checking organizations - areas in which the European Union is likewise actively engaged.