Breivik i inni. Terroryzm prawicowy jako model destabilizacji porządku międzynarodowego: uwarunkowania wewnętrzne i zewnętrzne

Niniejsza praca koncentruje się na roli terroryzmu prawicowego jako narzędzia destabilizacji współczesnego porządku międzynarodowego oraz na sposobach, w jakie zjawisko to kształtuje się na styku uwarunkowań wewnętrznych i zewnętrznych. Terroryzm prawicowy, choć przez lata marginalizowany w debacie publicznej i analizach bezpieczeństwa, stał się jednym z kluczowych wyzwań dla demokracji liberalnych. Proces jego rozwoju oraz transnarodowej dyfuzji obejmuje zarówno dynamikę polityczno-społeczną poszczególnych państw, jak i globalny obieg narracji, symboli oraz praktyk w środowisku cyfrowym. Celem pracy jest wyjaśnienie, w jaki sposób terroryzm prawicowy oddziałuje na porządek między-narodowy poprzez wzajemne przenikanie się czynników krajowych - takich jak polaryzacja polityczna, lęk statusowy, kryzys reprezentacji, mainstreaming skrajnej prawicy czy logika mediów - oraz czynników zewnętrznych, do których należą m.in. kryzysy migracyjne, na-pięcia geopolityczne, transnarodowa wymiana treści ekstremistycznych i różnice definicyjne w ramach międzynarodowych reżimów bezpieczeństwa. Analiza opiera się na studiach przypadku trzech kluczowych zamachów: Oklahoma City, Utøya oraz Christchurch. Wykazano, że każdy z nich ilustruje powtarzalny mechanizm przechodzenia od impulsów egzogenicznych do aktów przemocy oraz od przemocy do transnarodowych konsekwencji politycznych, społecznych i instytucjonalnych. Praca ukazuje również, że współczesne formy prawicowego ekstremizmu funkcjonują w zdecentralizowanych, cyfrowych ekosystemach, co wzmacnia ich zdolność adaptacyjną i utrudnia reakcję państw. Wnioski przyczyniają się do pogłębienia badań nad terroryzmem prawicowym jako zjawiskiem o wymiarze globalnym oraz do lepszego zrozumienia mechanizmów, poprzez które przemoc motywowana ideologią skrajnej prawicy wpływa na stabilność międzynarodowego ładu. Praca dostarcza także szerszego ujęcia teoretycznego, wskazując, że współczesne demokracje są szczególnie podatne na za-burzenia generowane przez zróżnicowane, zdecentralizowane działania ekstremistyczne.

This thesis focuses on the role of right-wing terrorism as a tool for destabilising the contemporary international order and on the ways in which this phenomenon develops at the intersection of internal and external determinants. Although right-wing terrorism was for many years marginalised in public debate and security studies, it has become one of the key challenges facing liberal democracies. Its evolution and transnational diffusion encompass both the political and social dynamics within individual states and the global circulation of narratives, symbols, and practices within the digital environment. The aim of the thesis is to explain how right-wing terrorism affects the international order through the mutual interaction of domestic factors - such as political polarisation, status anxiety, the crisis of representation, the mainstreaming of the radical right, and media logics - and external factors, including migration crises, geopolitical tensions, the transnational exchange of extremist content, and definitional divergences within international security regimes. The analysis is based on case studies of three key attacks: Oklahoma City, Utøya, and Christchurch. It demonstrates that each of these cases illustrates a recurring mechanism linking external impulses to acts of violence, and violence to transnational political, social, and institutional consequences. The study also shows that contemporary forms of right-wing extremism operate within decentralised digital ecosystems, which enhance their adaptability and complicate state responses. The findings contribute to a deeper understanding of right-wing terrorism as a global phenomenon and shed light on the mechanisms through which violence motivated by far-right ideology affects the stability of the international order. The thesis also offers a broader theoretical perspective, indicating that modern democracies are particularly vulnerable to disruptions produced by diverse, decentralised extremist activities.