Leona Chwistka teoria wielości rzeczywistości na tle wybranych pluralistycznych ujęć rzeczywistości

W rozprawie doktorskiej postawione zostały trzy pytania wyznaczające kierunki podjętych w niej poszukiwań. Czy w Polsce i poza jej granicami powstawały inne pluralistyczne teorie, zbliżone do koncepcji L. Chwistka? Poglądy, których myślicieli dały zachętę do napisania Wielości rzeczywistości? Jak współczesna psychologia wyjaśnia zjawiska opisane przez pol-skiego logika (przechodzenie pomiędzy rzeczywistościami)? Jednym z celów rozprawy jest „odczarowanie” teorii wielości rzeczywistości - uwolnienie jej od zarzutu dziwaczności. Na tle analizowanych w pracy pluralistycznych ujęć rzeczywistości (E. Stamma, M. Borowskiego, W. Jamesa, H. Vaihingera, B. Russella) Wielość rzeczywistości, nie prezentuje się jako praca ekscentryczna i odosobniona, a jako dzieło mieszczące się w głównym nurcie filozoficznych dociekań epoki. Podczas wyznaczania ram sytuacji problemowej dla teorii wielości rzeczywistości Chwistka, dokonano analizy poglądów wybranych myślicieli, które to mogły pośrednio wpłynąć na jej powstanie (F. Nietzsche, E. Mach, H. Bergson, W. James, E. Husserl, G. Frege, H. Poincaré, G. Cantor) oraz przywołano ważne wydarzenia epoki (kryzys podstaw matematyki, gwałtowny rozwój nauki, rewolucja kulturowa i przemysłowa, powstanie teorii względności A. Einsteina). Na Wielość rzeczywistości L. Chwistka (podobnie, jak i na inne teorie mnogości rzeczywistości) należy patrzeć jak na teorie typowe dla okresu schyłku starego paradygmatu, w którym dąży się do zharmonizowania różnych przeciwstawnych poglądów w celu utrzymania dotychczasowego ładu w nauce. W okresie powstawania nowego paradygmatu, nowych obrazów rzeczywistości, teorie pluralistyczne pełnią funkcję podtrzymującą poczucie spójności pojmowanego świata, do czasu wytworzenia i ugruntowania nowego obrazu świata, prostego i jednolitego. W dołączonych do pracy ekskursach, wykraczających poza główne dociekania rozprawy, dokonano interpretacji teorii wielości rzeczywistości wykorzystując współczesne nurty psychologiczne (psychologia poznawcza, psychologia narracji, psychologia dyskursywna). Przedstawiono również autorskie badania pilotażowe z zakresu psychoontologii inspirowane m.in. poglądami L. Chwistka.

In the dissertation, three questions setting directions of the research were asked. Have other pluralistic theories developed in Poland and abroad, similar to L. Chwistek's concept? Which views inspired Chwistek when he was writing The Plurality of Realities? How does modern psychology explain the phenomena which Chwistek described in his work (phenomena of “shifting between realities”)? One of the aims of the work is to “disenchant” the theory of multiplicity of realities from the charge of weirdness. Against the background of the analyzed pluralistic approaches to reality (E. Stamm, M. Borowski, W. James, H. Vaihinger, B. Russell) The Plurality of Realities does not present itself as an eccentric and isolated work, but as a masterpiece located in the mainstream investigations of philosophy of that time. When selecting the boundaries of the problem situation of Chwistek's theory, the views of selected thinkers are analyzed, which could have influenced creation of The Plurality of Realities (F. Nietzsche, E. Mach, H. Bergson, W. James, E. Husserl, G. Frege, H. Poincaré, G. Cantor) and important events of the epoch were recalled (the crisis of foundations of mathematics, the rapid development of science, the cultural and industrial revolution, the emergence of the A. Einstein's theory of relativity). Chwistek's The Plurality of Realities (similar to all the others theory of multiplicity of realities) should be viewed as a theory typical for the declining period of the old paradigm, which seeks to harmonize various opposing views in order to maintain the current order in science. In the period of creation of a new paradigm, new images of reality pluralistic theories have function of supporting unity of worldviews, until a new a simpler and more uniform image of the world is created and consolidated. Beside the main investigations of the dissertation, the theory of the multiplicity of realities were confronted with contemporary psychological trends (cognitive psychology, narrative psychology, discursive psychology). Also a proprietary pilot research in the field of psychoontology were presented, inspired, among others, by views of L. Chwistek.