Muzyka religijna Carla Dittersa von Dittersdorfa we Wrocławiu

Praca poświęcona jest twórczości religijnej Carla Dittersa von Dittersdorfa (1739–1799) w kontekście jej funkcjonowania we Wrocławiu w drugiej połowie XVIII i na początku XIX wieku. Celem rozprawy jest ukazanie repertuaru religijnego kompozytora jako zjawiska wielowymiarowego, obejmującego zarówno dzieła genetycznie sakralne, jak i kontrafaktury oraz parodie, a także analiza mechanizmów ich transferu, recepcji i adaptacji w środowiskach kościelnych różnych denominacji. W pierwszym rozdziale przedstawiłem biograficzny i społeczny kontekst działalności Dittersdorfa oraz charakterystykę jego muzyki religijnej, z uwzględnieniem jej gatunkowej różnorodności i szerokiego zasięgu geograficznego recepcji. W drugim rozdziale opisałem życie muzyczne Wrocławia w epoce tego kompozytora, wskazując na znaczenie dworu biskupiego, teatru miejskiego, środowisk uniwersyteckich, organizatorów koncertów oraz kościelnych i klasztornych ośrodków muzycznych w rozpowszechnianiu jego twórczości. Szczególną uwagę poświęciłem osobistym i zawodowym związkom Dittersdorfa z wrocławskimi muzykami. W trzecim rozdziale przeanalizowałem zachowane wrocławskie źródła muzyki religijnej Dittersdorfa. Omówiłem ich proweniencję, repertuar, konkordancje oraz praktyki kopiowania i adaptacji, uwzględniając także badania nad papierem i znakami wodnymi. W czwartym rozdziale dokonałem charakterystyki stylistycznej 36 kompozycji wybranej proweniencji, koncentrując się na zagadnieniach obsady i instrumentacji, faktury, formy, języka harmonicznego i melodycznego oraz relacji słowno-muzycznych. Przeprowadzone badania ukazują muzykę religijną Dittersdorfa jako twórczość łączącą elementy konserwatywne i nowatorskie, silnie zakorzenioną w praktyce wykonawczej epoki i podatną na adaptację do nowych uwarunkowań. Repertuar ten odegrał istotną rolę w życiu muzycznym Wrocławia, pozostając w użyciu jeszcze kilka dekad po śmierci kompozytora, mimo zmieniających się uwarunkowań estetycznych.

This dissertation explores the sacred music of Carl Ditters von Dittersdorf (1739–1799) in the context of its functioning in Wrocław (Breslau) in the second half of the eighteenth and the early nineteenth centuries. The aim of the study is to present the composer’s sacred repertoire as a multidimensional phenomenon, encompassing works that were originally sacred as well as contrafacta and parodies, and to analyse the mechanisms of their transfer, reception, and adaptation in church environments of different denominations. In the first chapter, I present the biographical and social context of Dittersdorf’s activity and provide a characterization of his sacred music, taking into account its generic diversity and the wide geographical range of its reception. In the second chapter, I describe musical life in Wrocław in the composer’s era, indicating the importance of the episcopal court, the municipal theatre, university circles, organizers of concerts, and ecclesiastical and monastic musical institutions in the dissemination of his works. Particular attention is paid to Dittersdorf’s personal and professional connections with musicians active in Wrocław. In the third chapter, I analyse the surviving Wrocław sources of Dittersdorf’s sacred music. I discuss their provenance, repertoire, concordances, and practices of copying and adaptation, also taking into account research on paper and watermarks. In the fourth chapter, I offer a stylistic characterization of 36 compositions from the Wrocław centres, focusing on issues of scoring and instrumentation, texture, form, harmonic and melodic language, and text–music relationships. The research presents Dittersdorf’s sacred music as works combining conservative and innovative elements, firmly rooted in the performance practice of the period and highly susceptible to adaptation in a new context. This repertoire played a significant role in the musical life of Wrocław, remaining in use for several decades after the composer’s death, despite changes in aesthetic taste.