Od „lokalizacji pożaru” do „opanowania sytuacji”. Socjolekt strażacki w komunikacji medialnej i instytucjonalnej

Praca dotyczy socjolektu strażackiego oraz jego funkcjonowania w komunikacji medialnej i instytucjonalnej. Uwzględnia nie tylko słownictwo i formy porozumiewania się charakterystyczne dla tej grupy zawodowej, lecz także sposób przedstawiania tych samych zdarzeń oraz budowania narracji w przekazach mediów komercyjnych i komunikatach służb. Jej celem jest ukazanie języka używanego przez strażaków jako odmiany środowiskowej, związanej zarówno ze specyfiką działań ratowniczych, jak i z tradycją oraz tożsamością formacji. W części teoretycznej omówiono pojęcie socjolektu, jego podstawowe cechy i funkcje, ze szczególnym uwzględnieniem socjolektów zawodowych. Wskazano, że język środowiskowy pełni nie tylko funkcję komunikacyjną, lecz także identyfikacyjną, porządkującą i ochronną. Druga część pracy przedstawia historyczne i organizacyjne tło rozwoju straży pożarnej w Polsce. Omówiono dawne sposoby mówienia o pożarach, sprzęcie i osobach odpowiedzialnych za działania przeciwpożarowe, a także przejście od lokalnych i historycznych określeń do bardziej uporządkowanej terminologii instytucjonalnej. Zwrócono również uwagę na znaczenie komunikacji w strukturach Państwowej Straży Pożarnej i Ochotniczych Straży Pożarnych, gdzie precyzja, skrótowość i jednoznaczność komunikatów mają bezpośredni wpływ na skuteczność działań ratowniczych. Część analityczna pracy obejmuje porównanie przekazów medialnych publikowanych przez Polsat News z komunikatami Komendy Głównej Państwowej Straży Pożarnej dotyczącymi wybranych dużych zdarzeń: pożaru kamienicy w Poznaniu, pożaru hali przy ul. Marywilskiej w Warszawie oraz pożaru Biebrzańskiego Parku Narodowego. Analiza wykazała, że komunikaty instytucjonalne są rzeczowe, uporządkowane i oparte na precyzyjnym języku specjalistycznym, natomiast media częściej upraszczają terminologię, akcentują społeczne skutki zdarzeń oraz wykorzystują bardziej obrazowy sposób opisu. Jednocześnie media pełnią rolę pośrednika między językiem ratowniczym a odbiorcą spoza środowiska strażackiego, przyczyniając się do popularyzacji wybranych elementów socjolektu strażackiego i wiedzy o działaniach ratowniczych.

This thesis focuses on the firefighter sociolect and its functioning in media and institutional communication. It examines not only the vocabulary and forms of communication characteristic of this professional group, but also the ways in which the same events are presented and narrated in commercial media reports and official service communications. The aim of the study is to present the language used by firefighters as a professional variety of language associated both with the specific nature of rescue operations and with the traditions and identity of the firefighting service. The theoretical part discusses the concept of a sociolect, its fundamental characteristics and functions, with particular emphasis on professional sociolects. It demonstrates that occupational language serves not only a communicative function but also identification, organizational, and protective functions. The second part of the thesis presents the historical and organizational background of the development of the fire service in Poland. It discusses historical ways of referring to fires, equipment, and individuals responsible for firefighting activities, as well as the transition from local and historical terminology to a more standardized institutional vocabulary. Attention is also paid to the role of communication within the structures of the State Fire Service (PSP) and Volunteer Fire Brigades (OSP), where precision, brevity, and clarity of messages have a direct impact on the effectiveness of rescue operations. The analytical part of the thesis compares media reports published by Polsat News with official communications issued by the Headquarters of the State Fire Service concerning selected major incidents: the tenement house fire in Poznań, the fire at the warehouse hall on Marywilska Street in Warsaw, and the wildfire in Biebrza National Park. The analysis shows that institutional communications are factual, structured, and based on precise specialist terminology, whereas media reports more often simplify terminology, emphasize the social consequences of events, and employ a more vivid and descriptive style of narration. At the same time, the media act as intermediaries between the language of rescue services and audiences outside the firefighting community, contributing to the dissemination of selected elements of the firefighter sociolect and knowledge about rescue operations.