FUNKCJONOWANIE SOŁECTW W POBLIŻU METROPOLII NA PRZYKŁADZIE JÓZEFOSŁAWIA

Sołectwa, są najczęściej występującymi jednostkami pomocniczymi w Polsce, pełniącymi fundamentalną rolę we wspieraniu gminy w zarządzaniu sprawami lokalnymi. Ze względu na swój społeczny charakter mają niezwykłą możliwość trafnego rozpoznania potrzeb społeczności lokalnej i realizowania idei demokracji bezpośredniej na najniższym szczeblu. Pomimo tego, w praktyce sołectwa wciąż pełnią często funkcję konsultacyjną, a ich realne kompetencje pozostają ograniczone. Decyzja o ich utworzeniu, zakresie działania oraz budżetowaniu leży w gestii rady gminy, co często skutkuje przyznaniem im jedynie wąskiego katalogu zadań oraz skromnych środków na ich wykonanie. Taki stan rzeczy może sprawdzać się w przypadku małych sołectw (do 400 osób), posiadających charakter rolniczy, jednolitą tożsamość oraz więzi społeczne, gdzie środki z budżetu sołeckiego będą wydatkowane na chociażby zorganizowanie dożynek, wsparcie dla osób starszych czy zorganizowanie pielgrzymki. Sytuacja ma się zupełnie inaczej w przypadku olbrzymich sołectw podmetropolitalnych, nieposiadających silnego poczucia tożsamości ani więzi społecznych wśród mieszkańców, w których to zakres potrzeb jest zróżnicowany oraz stale rosnący. Wzmocnienie pozycji sołectw w samorządowych strukturach administracyjnych poprzez dokonanie zmian legislacyjnych oraz wprowadzenie nowych rozwiązań partycypacyjnych, jest konieczne aby w większych sołectwach mogły zaistnieć społeczeństwa obywatelskie. Z drugiej strony niesie to za sobą pewne ryzyka. Zbyt pochopne zmiany mogłyby doprowadzić do utracenia przez gminę możliwości nadzorowania pracy sołectwa, będącego w końcu częścią ich wewnętrznej struktury organizacyjnej. Jest to zwłaszcza niebezpieczne w czasach sprzyjającym radykalizacji światopoglądowej i silnym emocjom dotyczącym spraw społecznych, w których to wyznaczenie spójnego kierunku rozwoju gminy i tak nie jest proste. Niewydajność struktury organizacyjnej sołectwa uwydatnia się wraz ze wzrostem liczby ludności, dlatego skupię się na najludniejszym sołectwie w Polsce jakim jest Józefosław, w którym to liczba mieszkańców w 2021r. wynosiła 14 802 osoby i od tamtej pory stale rośnie. Instytucja sołectwa nie jest przystosowana do takiej ilości obywateli na wsi, ponieważ w przeszłości nie występowało takie zjawisko. Nowe okoliczności stwarzają nowe problemy i powinny skłaniać nas do poszukiwania nowych rozwiązań. Chciałbym przyjrzeć się realiom mieszkańców Józefosławia, ich historii, zidentyfikować charakterystyczne dla nich problemy i poszukać potencjalnych rozwiązań.

The village administrative units (Sołectwa) are the most common auxiliary units in Poland, playing a fundamental role in supporting the commune in managing local affairs. Due to their social nature, they have an extraordinary opportunity to accurately recognize the needs of a local community and implement the idea of ​​direct democracy at the lowest level. Despite this, in practice, village administrative units often still play a consultative role, and their actual competences remain limited. The decision on their establishment, scope of activity and budgeting lies with the commune council, which often results in granting them only a narrow list of tasks and modest funds for their implementation. This state of affairs may work in the case of small village administrative units (up to 400 people), with an agricultural character, uniform identity and strong social ties, where funds from the village budget will be spent on, for example, organizing a harvest festival, support for the elderly or organizing a pilgrimage. The situation is completely different in the case of huge sub-metropolitan village administrative units, which lack a strong sense of identity or social ties among residents, and where the scope of needs is diverse and constantly growing. Strengthening the position of villages in local government administrative structures by making legislative changes and introducing new participatory solutions is necessary for civil societies to exist in larger villages. On the other hand, doing so may carrie certain risks. Making too hasty changes could lead to the commune losing the ability to supervise the work of its auxiliary unit, which is after all part of their internal organizational structure. This is especially dangerous in times that favor radicalization of worldviews and strong emotions regarding social issues, in which setting a coherent direction for the development of the commune is not an easy task as it is. The inefficiency of the organizational structure of the village is emphasized with the increase in population, which is why I will focus on the most populated village in Poland, Józefosław, where the number of residents in 2021 was 14,802 people and has been constantly growing since then. The institution of the village administrative unit is not adapted to such a number of citizens in the countryside, because such a phenomenon did not occur in the past. New circumstances create new problems and should encourage us to look at the new solutions. I would like to take a look at the reality of the residents of Józefosław, their history, identify, most important problems and look for potential solutions.