Апісанне вяселля ў рамане Фларыяна Чарнышэвіча Nadberezyńcy як этнаграфічная крыніца

W artykule poddano analizie opis wesela w powieści Nadberezyńcy (1942) autorstwa polskiego pisarza Floriana Czarnyszewicza (1900–1964), pochodzącego ze wschodniej Białorusi. Według fabuły obrzęd ma miejsce w 1918 r. w drobnoszlacheckiej wsi Smolarnia. Pierwowzorem Smolarni była wieś Peresieka, w której pisarz mieszkał w latach 1911–1920 i która już nie istnieje, a której najbliższą współczesną miejscowością jest wieś Ubołoć w rejonie kliczewskim (obwód mohylewski, wschodnia Białoruś). Znając czas i miejsce, w którym odbyło się opisywane wesele, autorka artykułu porównała niektóre elementy obrzędu z danymi ze źródeł etnograficznych. Do analizy porównawczej wybrano elementy najlepiej oddające specyfikę regionalną wesela (pieśni), a także posad – część ceremonii, która mogła przebiegać inaczej na weselach drobnoszlacheckich i chłopskich. Analiza wykazała, że w powieści Nadberezyńcy, której akcja rozgrywa się we wschodniej Białorusi, autor wykorzystał także szczegóły etnograficzne charakterystyczne dla zachodniej Białorusi, gdzie mieszkał na początku lat 20. XX w.

This article analyses the description of a wedding in the novel Nadberezyńcy (1942) by the Polish writer Florian Czarneszewicz (1900–1964), born in eastern Belarus. According to the plot, the wedding ceremony takes place in 1918 in the village of Smolarnia, inhabited by petty nobility. The prototype of Smolarnia was the village of Peresieka, where the writer lived from 1911–1920. The village of Peresieka no longer exists; its closest present-day equivalent is the village of Ubołoć in the Kličaŭ district (Mahilioŭ region, eastern Belarus). This article, having established the place and time of the wedding ritual described by Czarnyszewicz, compares the writer’s description with data from ethnographic sources. For the comparative analysis, the article focuses on elements that most clearly reflect the regional specificity of the wedding (songs), as well as the pasad – a part of the ritual that could take place differently at petty nobility and peasant weddings. This analysis demonstrates that in the novel Nadberezyńcy, set in eastern Belarus, the author also uses ethnographic details from western Belarus, where he lived in the early 1920s.

У артыкуле аналізуецца апісанне вясельнага абраду ў рамане Надбярэзінцы (1942) польскага пісьменніка родам з Усходняй Беларусі Фларыяна Чарнышэвіча (1900–1964). Згодна з сюжэтам, вяселле адбываецца ў 1918 г. у дробнашляхецкай вёсцы Смалярня. Яе прататыпам стала вёска Перасека, дзе пісьменнік жыў у 1911–1920 гг. і якая ўжо не існуе; бліжэйшы населены пункт – в. Убалаць Клічаўскага раёна. Ведаючы час і месца, дзе адбывалася апісанае вяселле, аўтарка артыкула параўнала некаторыя складовыя часткі абраду са звесткамі з этнаграфічных крыніц. Для параўнальнага аналізу былі выбраны элементы, якія ў найбольшай ступені адлюстроўваюць рэгіянальную спецыфіку вяселля (песні), а таксама пасад – частку абраду, якая магла праходзіць па-рознаму на шляхецкіх і сялянскіх вяселлях. Аналіз паказаў, што ў рамане Надбярэзінцы, дзеянне якога разгортваецца ва Усходняй Беларусі, аўтар выкарыстаў этнаграфічныя дэталі, характэрныя для Заходняй Беларусі, дзе ён жыў у пачатку 1920-х. гг.