Violence and human rights: Gender and veteran experiences in armed conflicts

W niniejszej pracy magisterskiej przeanalizowano związek między konfliktami zbrojnymi, prawami człowieka, dynamiką płci oraz doświadczeniami weteranów w kontekście współczesnych i historycznych działań wojennych. Stwierdzono, że przemoc w konfliktach zbrojnych nie ogranicza się do bezpośredniego zniszczenia fizycznego, lecz funkcjonuje jako zjawisko wielowymiarowe, obejmujące strukturalne, symboliczne i instytucjonalne formy władzy. Formy te nadal kształtują relacje społeczne, tożsamości i struktury sprawowania władzy długo po zakończeniu aktywnych działań wojennych. Badanie opiera się na perspektywach socjologicznych, feministycznych i praw człowieka, czerpiąc z koncepcji przemocy strukturalnej i symbolicznej Johana Galtunga, a także z teorii władzy symbolicznej Pierre'a Bourdieu. W tych ramach konflikt zbrojny rozumiany jest nie tylko jako konfrontacja militarna, ale także jako proces tworzący i odtwarzający hierarchie, wykluczenie oraz transformację społeczną. Rola prawa międzynarodowego, w tym ram humanitarnych i praw człowieka, jest również rozpatrywana zarówno jako odpowiedź na okrucieństwa, jak i jako mechanizm, który pozostaje ograniczony w radzeniu sobie z długoterminowymi społecznymi i psychologicznymi konsekwencjami wojny. Analiza empiryczna skupia się na dwóch kluczowych konfliktach europejskich: wojnach bałkańskich z lat 90. oraz trwającej wojnie rosyjsko-ukraińskiej. Oba przypadki pokazują, w jaki sposób przemoc wykracza poza pole bitwy i staje się częścią systemów społecznych i politycznych. W pracy przeanalizowano również, w jaki sposób konflikty zbrojne zmieniają role płciowe i tożsamość weteranów. Praca podkreśla paradoksalny wpływ wojny na relacje między płciami, w których tradycyjne hierarchie są jednocześnie umacniane i podważane. Chociaż kobiety coraz częściej biorą udział w działaniach bojowych i pełnią funkcje przywódcze, to nadal są one w nieproporcjonalnie większym stopniu narażone na wysiedlenia i przemoc ze względu na płeć. Jednocześnie weterani w obu kontekstach borykają się z poważnymi wyzwaniami psychologicznymi i społecznymi, w tym z zespołem stresu pourazowego (PTSD), urazem moralnym i wykluczeniem strukturalnym, pomimo ich symbolicznego wywyższenia w narracjach narodowych. Praca pokazuje, że odbudowa po konflikcie jest procesem złożonym i nieliniowym. Podkreśla znaczenie zajęcia się podstawowymi, strukturalnymi i symbolicznymi formami przemocy, które utrzymują się po wojnie, ponieważ nadal kształtują rozwój społeczny, pamięć zbiorową oraz perspektywy trwałego pokoju i pojednania.

This Master’s thesis examines the relationship between armed conflict, human rights, gender dynamics, and veteran experiences in contemporary and historical warfare contexts. It argues that violence in armed conflicts is not limited to direct physical destruction but also operates as a multidimensional phenomenon encompassing structural, symbolic, and institutional forms of power. These forms of violence continue to shape social relations, identities, and governance structures long after active hostilities end. The study is grounded in sociological, feminist, and human rights perspectives, drawing on Johan Galtung’s concept of structural and symbolic violence as well as Pierre Bourdieu’s theory of symbolic power. Within this framework, armed conflict is understood not only as a military confrontation but also as a process that produces and reproduces hierarchies, exclusion, and social transformation. The role of international law, including humanitarian and human rights frameworks, is also considered as both a response to atrocities and a mechanism that remains limited in addressing long-term social and psychological consequences of war. The empirical analysis focuses on two key European conflicts: the Balkan Wars of the 1990s, and the ongoing Russia–Ukraine war. Both cases demonstrate how violence extends beyond the battlefield and becomes embedded in social and political systems. The thesis further analyses how armed conflicts reshape gender roles and veteran identities. It highlights the paradoxical effects of war on gender relations, where traditional hierarchies are simultaneously reinforced and challenged. While women increasingly participate in combat and leadership roles, they remain disproportionately exposed to displacement and gender-based violence. At the same time, veterans in both contexts experience significant psychological and social challenges, including PTSD, moral injury, and structural exclusion, despite their symbolic elevation within national narratives. The thesis demonstrates that post-conflict reconstruction is a complex and non-linear process. It emphasizes the importance of addressing the underlying structural and symbolic forms of violence that persist after war, as these continue to shape societal development, collective memory, and prospects for sustainable peace and reconciliation.