Wyobrażenia na temat zaburzeń umysłowych na łamach „Kuriera Warszawskiego” (1870–1914)

Praca koncentruje się na badaniu stałych, powtarzających się wyobrażeń dotyczących osób z zaburzeniami umysłowymi. Ramy czasowe pracy obejmują lata 1870–1914, a podstawę źródłową stanowi „Kurier Warszawski”. Wykorzystano narzędzia badawcze wypracowane w ramach badań nad niepełnosprawnością (Disability Studies) oraz studiów nad „obłędem” (Mad Studies). Dostrzeżono, że w latach 80. XIX wieku nastąpił wzrost informowania o osobach uznawanych za „obłąkane”. Dziennikarze przedstawiali treści, które funkcjonowały na pograniczu wiedzy eksperckiej (medycznej) i powszechnych wyobrażeń, od których nie byli wolni też sami lekarze. Materiały dotyczące chorych psychicznie często przybierały sensacyjne formy i bazowały na emocjach czytelników. Główną strategią było przedstawianie osób z zaburzeniami umysłowymi jako rozsadników porządku społecznego, w tym także zagrożenie dla jego duchowych fundamentów. Istotne dla pracy było zastosowanie narzędzia interpretacyjnego w postaci intersekcjonalności w kontekście analizy sytuacji obłąkanych kobiet. W ich przypadku częściej powoływano się na altruistyczne argumenty przemawiające na rzecz wzmocnienia nad nimi kontroli, wykorzystywano m.in. funkcjonujące wyobrażenia na temat podatności kobiet na gwałtowniejszy przebieg choroby psychicznej. W pracy poruszono także kwestie wyobrażeń na temat epilepsji, samobójstw, chorób nerwowych i niepełnosprawności intelektualnej, ponieważ często pojawiały się one w kontekście omawiania problemu „obłąkania”. Analiza wykazała, że mocne sformułowania dotyczące zaburzeń umysłowych występowały przez cały badany okres, co wskazuje na podatny grunt, na jaki trafiły i stałość wyobrażeń głęboko zakorzenionych w społeczeństwie. Publicyści uwydatniali zagrożenie, jakie stwarzały osoby z zaburzeniami umysłowymi przebywające wśród „normalnych”, co miało przekonać czytających, że problem „obłąkania” jest naglący i wymaga natychmiastowej mobilizacji całego społeczeństwa w celu jego opanowania.

The thesis focuses on analyzing recurring representations of individuals with mental disorders. The analysis covers the period from 1870 to 1914, and the primary sources are articles published in the Kurier Warszawski newspaper. The study employs theoretical tools from Disability Studies and Mad Studies, enabling an examination of both the social and cultural dimensions of the phenomena under discussion. A noticeable increase in press coverage of individuals labeled as insane occurred, particularly in the 1880s. Journalists shifted between medical-expert discourse and popular social imaginaries, which even influenced professional medical opinions. These narratives often adopted a sensational tone and appealed to readers’ emotions. A dominant theme was the portrayal of people with mental disorders as threats to the social and moral order. An intersectional approach was crucial in analyzing how women categorized as insane were represented. In such cases, arguments for increased social control were frequently framed in altruistic terms and drew on prevailing ideas about women’s heightened emotional sensitivity and greater susceptibility to mental illness. The thesis also explores how epilepsy, suicide, nervous disorders, and intellectual disabilities were depicted in the press – frequently discussed within the same discursive framework as insanity. The analysis reveals that strong, stigmatizing language persisted throughout the entire period, reflecting deeply ingrained and enduring societal beliefs. Journalistic rhetoric emphasized the perceived threat posed by individuals with mental disorders living among the normal, aiming to convince the public that the issue of insanity was urgent and required the rapid mobilization of society to resolve it.