Tłumaczenie między epokami i kulturami: pierwsza polska wersja A Treatise on the Astrolabe Geoffreya Chaucera

Dzięki Traktatowi o astrolabium Chaucer zyskał miano „pierwszego autora tekstu technicznego w języku angielskim” (Basquin 1981: 22). Traktat, chociaż dotyczy skomplikowanej materii astronomii i astrologii, jest uważany za napisany w prosty sposób (Reidy 2008: 661) ze względu na odbiorcę, którym miał być dziesięciolatek. Zakładany adresat miał wpływ na język i formę tekstu: traktat zawiera powtórzenia, porównania ułatwiające zrozumienie opisywanych zjawisk, wyjaśnienia i uwypuklenia najważniejszych fragmentów. Jednocześnie jest to tekst mocno osadzony w XIV-wiecznej rzeczywistości. Kluczowym wyzwaniem w pracy nad pierwszym polskim przekładem było określenie funkcji i odbiorców tekstu. Są tu trzy istotne różnice: (1) wiek odbiorcy, gdyż trudno zakładać, aby traktat miał być czytany przez dzieci, (2) wiedza odbiorcy, gdyż współcześni odbiorcy będą wywodzić się z grona ekspertów zainteresowanych historią astronomii, oraz (3) cel tekstu, który jest źródłem historycznym. Dodatkowym wyzwaniem był język traktatu napisanego średniowieczną angielszczyzną ze słowami i kolokacjami związanymi z XIV-wieczną kulturą. Celem artykułu jest więc pokazanie, jaki wpływ miały powyżej wymienione czynniki na kształt polskiego przekładu autorstwa Anny Wojtyś, który niebawem ukaże się drukiem

Treatise on the Astrolabe earned Chaucer the title of “the first technical writer in English” (Basquin 1981: 22). Although it concerns astronomy and astrology, the treatise is written in a simple way (Reidy 2008: 661) as Chaucer wanted it to be read by ten-year-old boys. The selection of such an addressee had impact both on the language of the text and on its form: the treatise contains repetitions, similes facilitating comprehension, explanations, and emphases of important passages. At the same time, it is rooted in the 14th century reality. The key challenge in the preparation of the first Polish translation was determining the function of the text and its recipients. Three major differences between the original and the translation can be distinguished: (1) the age of the reader, as one cannot expect the treatise to be read by children, (2) their background knowledge, as present-day addressees will be professionals interested in the history of astronomy, and (3) the aim of the text, which is a historical source. An additional difficulty was the language of the treatise – mediaeval English with words and collocations closely connected with 14th century English culture. The article aims to show an impact of the above-mentioned factors on the shape of the Polish version by Anna Wojtyś, which will be published shortly.