Umowy Unii Europejskiej z państwami trzecimi: udział Polski w kształtowaniu ich treści oraz ich wpływ na Polskę

Celem niniejszej pracy jest zaprezentowanie zdolności traktatowej Unii Europejskiej w kontekście prawa międzynarodowego, udział Polski w kształtowaniu treści umów Unii z państwami trzecimi i wpływ tych umów na Polskę. Praca składa się z trzech rozdziałów. W pierwszym przedstawiony został zarys historyczny Unii Europejskiej, poczynając od Wspólnot Europejskich. Omówiona została ewolucja kompetencji traktatowych Wspólnot Europejskich i Unii Europejskiej w kontekście prawa międzynarodowego oraz kwestia podmiotowości prawnomiędzynarodowej, formalne i materialne podstawy zdolności traktatowej Unii Europejskiej oraz przeanalizowana została unijna procedura zawierania umów międzynarodowych.

Drugi rozdział przedstawia wybrane umowy zawarte przez Unię Europejską z państwami trzecimi, analizuje ich charakter, treść oraz okoliczności zawarcia. W sytuacji, gdy Unia Europejska zawarła tak wiele umów międzynarodowych, wybór kilku do analizy niewątpliwie wymaga uzasadnienia. Zestaw analizowanych umów został dobrany tak, aby odzwierciedlać geograficzną i tematyczną różnorodność umów Unii Europejskiej z państwami trzecimi. Wybór obejmuje zarówno traktaty akcesyjne (Hiszpania i Portugalia), jak i umowy handlowe i o partnerstwie gospodarczym (UE–Korea Południowa i UE-Kenia). Najistotniejszym kryterium wyboru umów, mając na uwadze temat pracy, jest ich znaczenie zarówno w wymiarze gospodarczym jak i politycznym. Wybrane umowy umożliwiają przeprowadzenie pełniejszej analizy w kontekście tematu pracy, są bowiem dobrze przeanalizowane w literaturze oraz w źródłach instytucji unijnych i krajowych. Niektóre z nich stanowią punkt wyjścia do zbadania realnego oddziaływania polityki umownej Unii Europejskiej na Polskę w zakresie handlu, inwestycji czy pozycji międzynarodowej.

Rozdział trzeci poświęcony jest zasadom ratyfikacji umów międzynarodowych z perspektywy Polski, analizie udziału Polski w procesie kształtowania polityki traktatowej Unii Europejskiej oraz wpływowi wybranych umów na różne aspekty funkcjonowania państwa polskiego. Ważnym kryterium wyboru umów jest ich intensywność wpływu na Polskę. Została wybrana umowa CETA z Kanadą oraz umowa z Meksykiem, aby zaprezentować szeroki przekrój ich możliwych skutków odnośnie Polski. W obecnej rzeczywistości polityczno- gospodarczej, kryzysów i sporów handlowych oraz rosnącej zależności gospodarek państw od porozumień międzynarodowych, analiza roli Polski w polityce umownej Unii Europejskiej jest nie tylko uzasadniona, ale i szczególnie aktualna.

The objective of this thesis is to present the treaty-making capacity of the European Union in the context of international law, Poland’s participation in shaping the content of the Union’s agreements with third countries, and the impact of these agreements on Poland.The thesis is divided into three chapters. The first chapter outlines the historical development of the European Union, beginning with the European Communities. It discusses the evolution of treaty-making competences of the European Communities and the European Union within the framework of international law, the issue of international legal personality, the formal and substantive foundations of the Union’s treaty-making capacity, and provides an analysis of the EU procedure for the conclusion of international agreements.

The second chapter presents selected agreements concluded by the European Union with third countries, examining their nature, content, and the circumstances under which they were concluded. Given the vast number of international agreements concluded by the EU, the selection of a limited number for analysis necessarily requires justification. The set of agreements examined in this thesis was chosen to reflect both the geographical and thematic diversity of the Union’s international agreements. The selection includes accession treaties (e.g. with Spain and Portugal), as well as trade and economic partnership agreements (e.g. EU–South Korea and EU–Kenya). The primary criterion for their selection, in light of the thesis topic, is their significance in both economic and political dimensions. These agreements allow for a more comprehensive analysis of the topic, as they are well-documented in both academic literature and the sources of EU and national institutions. Some of them serve as a starting point for examining the tangible effects of the EU’s treaty policy on Poland in areas such as trade, investment, and international standing.

The third chapter focuses on the principles of ratification of international agreements from the Polish perspective, an analysis of Poland’s participation in the formulation of the EU’s treaty policy, and the impact of selected agreements on various aspects of the functioning of the Polish state. A key criterion for the selection of agreements in this context is the intensity of their impact on Poland. The Comprehensive Economic and Trade Agreement (CETA) with Canada and the agreement with Mexico were selected to illustrate the broad spectrum of their potential implications for Poland. In the current political and economic context—characterized by crises, trade disputes, and the increasing interdependence of national economies on international agreements—an analysis of Poland’s role in the EU’s treaty-making policy is not only justified but also particularly timely.