Hrabstwo mirskie w drugiej połowie XVII w. w świetle źródeł gospodarczych

Niniejsza praca stanowi próbę zbadania historii włości mirskiej pod względem demografii i gospodarki na postawie zachowanych inwentarzy z drugiej połowy XVII w.
Hrabstwo mirskie stanowiło ważną część założonej w 1586 r. ordynacji nieświeskiej Radziwiłłów, która była zapleczem ekonomiczno-gospodarczym dla działalności politycznej tej gałęzi rodziny w skali zarówno Wielkiego Księstwa Litewskiego, jak i całej Rzeczypospolitej. W rozdziale pierwszym przedstawiono wczesną historię interesującego nas terenu i jego charakterystykę fizyczną. Ukazano proces rozwoju dóbr mirskich i samego miasta, najpierw pod rządami rodziny Iliniczów, a następnie (od 1569 r.) Radziwiłłów, ze szczególnym uwzględnieniem roli księcia Mikołaja Krzysztofa „Sierotki”. Podjęto próbę oszacowania liczby mieszkańców i ukazania dynamiki jej wzrostu. Analiza materiału źródłowego pozwoliła na przedstawienie procesu odbudowy „demograficznej” hrabstwa mirskiego do końca XVII w. po ogromnych zniszczeniach podczas wojny z Moskwą w latach 1655-1660 (ok. 40 procent dymów). W tej części pracy opisano też podstawy egzystencji miejscowych oficjalistów, zestawiając otrzymywane przez nich jurgielty pieniężne i uposażenie w naturaliach. Ukazano także sytuację prawno-ekonomiczną mirskich ziemian zależnych oraz ich powinności wobec pana dóbr. Duży wzrost liczebności tej grupy społecznej był jedną z cech charakterystycznych procesu odbudowy włości po zniszczeniach wojennych lat 50. XVII w. Dokonano także oszacowania struktury i wielkości różnego typu gruntów wchodzących w skład hrabstwa, jak też powierzchni miasteczka Mir i poszczególnych wsi. W rozdziale drugim przedstawiono obraz mieszczaństwa mirskiego. Poddano analizie pochodzenie ludności, opisano też biografie wyróżniających się członków miejscowej społeczności. Analiza materiału źródłowego pozwoliła też na stworzenie dokładnej listy uprawianych w Mirze zawodów rzemieślniczych. Udało się udowodnić, jaką rolę Mir odgrywał jako centrum handlu, zarówno na poziomie lokalnym, jak i ogólnokrajowym, poprzez eksport produktów rzekami do Królewca i Wilna. W rozdziale trzecim opisano włość mirską. Dokonano obliczeń nadziałów chłopskich. Przedstawiono też szczegółowo zmiany, jakie zaszły po zniszczeniach wojennych połowy XVII w., tzn. zmniejszenie się przeciętnej wielkości nadziałów, zwiększone zapotrzebowanie na rzemieślników, wzrost liczby włók pieniężnych czy też ulgi w płaceniu świadczeń w naturaliach. Przedstawiono powinności chłopów i rozmiary opłat ze względu na rodzaj nadziału. Zwrócono wreszcie uwagę na strukturę produkcji wiejskiej oraz infrastrukturę folwarczną.

This work is an attempt to examine the demographic and economic history of the estate of Mir based on preserved inventories from the second half of the 17th century. The County of Mir was an important part of the Nyasvizh Radziwiłł fee tail, established in 1586, which served as the economic base for the political activities of this branch of the family within both the Grand Duchy of Lithuania and the entire Polish-Lithuanian Commonwealth. The first chapter presents the early history of the area and its physical characteristics. It shows the development of the estate of Mir and the city itself, first under the rule of the Ilinicz family, and then (from 1569) under the Radziwiłł family, with particular emphasis on the role of Prince Mikołaj Krzysztof the Orphan. An attempt is made to estimate the population and demonstrate the dynamics of its growth. An analysis of the source material allows for a presentation of the demographic reconstruction of the County of Mir by the end of the 17th century, following the massive destruction during the war with Moscow in 1655‒1660 (approximately 40 percent of the households). This part of the work also describes the basics of local officials' existence, comparing the monetary yurgielts and in-kind salaries they received. The legal and economic situation of Mir's dependent landowners and their obligations to the lord of the estate is also presented. The large increase in the number of this social group was one of the characteristic features of the process of rebuilding the estates after the war damage of the 1650s. An estimate was also made of the structure and size of the various types of land comprising the county, as well as the area of the town of Mir and individual villages. The second chapter presents a picture of the Mir burghers. The origins of the population are analyzed and biographies of prominent members of the local community are described. Analysis of the source material also allowed for the creation of a detailed list of crafts practiced in Mir. It demonstrates Mir's role as a trade center, both locally and nationally, through the export of products via rivers to Königsberg and Vilnius. The third chapter describes the estate of Mir. Peasant allotments are calculated. The changes that occurred after the wartime devastation of the mid-17th century are also presented in detail: a decrease in the average size of allotments, an increased demand for craftsmen, an increase in the number of cash włókas, and reductions in the payment of in-kind contributions. The peasants' obligations and the size of the fees are presented, depending on the type of allotment. Finally, attention is paid to the structure of rural production and the infrastructure of the manor.