Analysis of the Translation of Cultural References in the English Subtitles of the Polish Film How Much Does the Trojan Horse Weigh?

Niniejsza praca poświęcona jest analizie przekładu elementów specyficznych kulturowo (CSI) i pozajęzykowych odniesień kulturowych (ECR) w oficjalnych angielskich napisach do filmu komediowego Juliusza Machulskiego Ile waży koń trojański? (2008). Część teoretyczna pracy opiera się na zagadnieniach przekładu audiowizualnego

39 (AVT), pojęciu ekwiwalencji translatorskiej (Nida, 1964; Baker, 2011) oraz koncepcji udomowienia i egzotyzacji Lawrence’a Venutiego (1995). W części badawczej wyselekcjonowane fragmenty dialogów zostały sklasyfikowane według typologii pięciu domen kulturowych Petera Newmarka (1988): ekologia, kultura materialna, kultura społeczna, organizacje/zwyczaje/idee oraz gesty i nawyki. Zastosowane techniki translatorskie poddano szczegółowej ocenie w oparciu o modele Javiera Franco Aixelá (1996) oraz Jana Pedersena (2005). Analiza jakościowa wykazała, że decyzje tłumacza były w znacznym stopniu podyktowane technicznymi ograniczeniami czasowo-przestrzennymi napisów filmowych. Chociaż strategie ukierunkowane na tekst źródłowy (retencja, tłumaczenie bezpośrednie) zastosowano w odniesieniu do wybranych realiów kulinarnych (kabanosik) i tradycyjnych pieśni (Sto lat), w przekładzie przeważają procedury adaptacyjne. Techniki takie jak generalizacja, uniwersalizacja i substytucja kulturowa posłużyły do przybliżenia zagranicznemu widzowi specyfiki instytucji, toponimów oraz realiów gospodarczych epoki PRL-u (Supersam, Desa, rowery składaki, Ciechocinek, milicja). Z kolei trudne pod względem translatorskim gry słowne i żarty językowe (imieniny srymieniny) zostały zrekompensowane poprzez kreację autonomiczną i parafrazę sytuacyjną. W podsumowaniu stwierdzono, że choć zabiegi udomawiające zapewniają płynność odbioru i zrozumiałość fabuły, prowadzą one nieuchronnie do częściowego zatarcia unikalnego tła historyczno-społecznego komunistycznej Polski.

This thesis investigates the translation of culture-specific items (CSIs) and extralinguistic cultural references (ECRs) in the official English subtitles of Juliusz Machulski’s 2008 comedy How Much Does the Trojan Horse Weigh? (Ile waży koń trojański?). The theoretical framework is grounded in the principles of audiovisual translation (AVT), translation equivalence (Nida, 1964; Baker, 2011), and Lawrence Venuti’s (1995) dichotomy of domestication versus foreignisation. To conduct a structured qualitative analysis, the selected dialogue excerpts are classified according to Peter Newmark’s (1988) five cultural domains: ecology; material culture; social culture; organisations, customs, and ideas; and gestures and habits. The translational procedures are evaluated using Javier Franco Aixelá’s (1996) typology of conservation and substitution strategies alongside Jan Pedersen’s (2005) continuum of ECR transfer techniques. The empirical analysis demonstrates that the technical and spatio-temporal constraints of subtitling heavily influence the translator’s decisions. While source-oriented strategies (such as retention or direct translation) are successfully used for culinary realia (kabanosik) and traditional customs (Sto lat), target-oriented techniques predominantly govern the translation. Strategies such as generalisation, universalisation, and cultural substitution are frequently employed to render communist-era goods, institutions, and toponyms (Supersam, Desa, rowery składaki, Ciechocinek, milicja) accessible to an international audience. Furthermore, instances of linguistic humour and temporal wordplay (imieniny srymieniny) are effectively resolved through autonomous creation, situational paraphrase, and pragmatic compensation. The study concludes that while target-language adaptations prioritise viewer comprehension and natural narrative flow, they inevitably lead to a partial loss of the unique historical and social atmosphere of late-communist Poland.