Konstrukcja zgody i jej braku na gruncie przestępstw przeciwko wolności seksualnej

Niniejsza praca skupia się na konstrukcji prawnej zgody udzielonej przez dzierżyciela dobra prawnego w prawie karnym, ze szczególnym uwzględnieniem jej wpływu dla ochrony wolności seksualnej. Badania rozpoczynają się od umiejscowienia tematu w szerszych ramach ostatnich zmian legislacyjnych, a mianowicie nowelizacji art. 197 § 1 polskiego Kodeksu karnego obowiązującej od 13 lutego 2025 r., która rozszerzyła zakres przestępstwa zgwałcenia poprzez uwzględnienie w zakresie znamion tego typu czynów popełnionych „w inny sposób mimo braku zgody”. W pracy rozważono najpierw teoretyczny wymiar zgody, badając jej rolę w strukturze odpowiedzialności karnej i analizując poglądy doktryny oraz orzecznictwa. Centralnym punktem tej dyskusji jest rozróżnienie między zgodą, która dekompletuje znamiona czynu a zgodą wyłączającą bezprawność. W dalszej części pracy analiza skupia się na warunkach ważności zgody, takich jak świadomość, dobrowolność, zdolność umysłowa, wiek, czas, możliwość odwołania i alternatywne formy wyrażenia zgody. W pracy poruszono również kwestię wolności seksualnej jako interesu prawnego chronionego na mocy konstytucyjnych i międzynarodowych standardów praw człowieka. W tym kontekście w pracy poddano analizie, w jaki sposób pojęcie zgody funkcjonuje w przestępstwie gwałtu po reformie z 2025 r., w świetle obowiązków nałożonych przez tzw. Konwencję stambulską. Wnioski podkreślają utrzymujące się niespójności pomiędzy polskimi ramami prawnymi a normami międzynarodowymi. Chociaż nowelizacja pozornie wzmacnia ochronę wolności seksualnej, nie uwzględnia w pełni modelu wyraźnej zgody opartego na autonomii seksualnej. W rezultacie brak spójności nadal utrudnia interpretację prawną i osłabia skuteczność prawa karnego w zwalczaniu naruszeń wolności seksualnej.

This paper focuses on the legal construction of consent granted by the holder of a legal right in criminal law, with particular emphasis on its impact on the protection of sexual freedom. The research begins by placing the topic in the broader context of recent legislative changes, namely the amendment to Article 197 § 1 of the Polish Criminal Code, effective as of February 13, 2025, which expanded the scope of the crime of rape by including acts committed “in any other way without consent” among the characteristics of this type of offense. The paper first considers the theoretical dimension of consent, examining its role in the structure of criminal liability and analyzing the views of doctrine and case law. The central point of this discussion is the distinction between consent that depletes the characteristics of the act and consent that excludes unlawfulness. The rest of the paper focuses on the conditions for the validity of consent, such as awareness, voluntariness, mental capacity, age, time, revocability, and alternative forms of consent. The paper also addresses the issue of sexual freedom as a legal interest protected by constitutional and international human rights standards. In this context, the paper analyzes how the concept of consent functions in the crime of rape after the 2025 reform, in light of the obligations imposed by the so-called Istanbul Convention. The conclusions highlight the continuing inconsistencies between the Polish legal framework and international standards. Although the amendment appears to strengthen the protection of sexual freedom, it does not fully incorporate the explicit consent model based on sexual autonomy. As a result, inconsistencies continue to hamper legal interpretation and undermine the effectiveness of criminal law in combating violations of sexual freedom.