Manifestações da identidade étnica nas expressões culturais da minoria okinawana na cidade de São Paulo no século XXI

Mniejszość etniczna Okinawa przybyła do Brazylii na początku XX wieku, zaledwie 29 lat po utracie suwerenności rodzimego Królestwa Ryukyu na rzecz Cesarstwa Japonii, w okresie Meiji. Pomimo tego, że w wielu źródłach odwołujących się do emigracji narodów azjatyckich do Brazylii, Okinawanos zaliczani byli do Japończyków, wyróżniali i wyróżniają się odrębnością etniczną, która odzwierciedla się w wielu aspektach ich tożsamości etnicznej. Najważniejsze z elementów tej odrębności, to kolejno: używanie języka – uchinaaguchi, kultywowanie własnej religii skupionej na silnym kulcie przodków, a także sztuce, zarówno performatywnej, muzyce, jak i sztukach walki, np. wywodzącego się z Okinawa karate. Badając w jaki sposób mniejszość Okinawa manifestuje swoją tożsamość etniczną, w pracy zostały przeanalizowane ekspresje kulturowe wyrażone przez stowarzyszenia i organizacje kulturowe, organizowane wydarzenia, a także dzieła literackie. W celu przejrzystego przedstawienia aktualnej aktywności tej mniejszości i ukazania jej wieloaspektowości, zastosowano podział na 4 perspektywy metodologiczne, kolejno: historyczną i geograficzną, antropologiczną i socjologiczną. W konsekwencji, konkretne manifestacje kulturowe zostały podzielone na subkategorie, wyróżniając imigrację, pochodzenie, tradycje, religię, język, muzykę, taniec, nierówności społeczne oraz rolę kobiety we wspólnocie Okinawa. Zarówno podczas prezentowania metodologii jak i analizy samych ekspresji kulturowych skorzystano z tekstów badaczy będących potomkami Okinawanos skupionych w Brazylii i Japonii, a także wykorzystano dorobek autorów zagranicznych, którzy poświęcili swoją karierę naukową mniejszości Okinawa. Wśród zasłużonych autorów, należy wyróżnić: Laís Miwa Higa, Sônia Maria de Freitas, Ricardo Sorgon Pires, Samara Konno, José Yamashiro, Fredrik Barth oraz George Henry Kerr. Nadrzędnym celem pracy jest oddanie głosu prześladowanej mniejszości skupionej w São Paulo, która do dzisiaj ma realny wpływ na pielęgnowanie kultury swoich przodków, tak często utraconej i zapomnianej w samej jego kolebce, archipelagu Ryukyu.

The Okinawan ethnic minority arrived in Brazil in the early 20th century, just 29 years after the loss of sovereignty of their native Ryukyu Kingdom to the Japanese Empire, during the Meiji period. Despite being categorised as Japanese in many sources referring to the emigration of Asian peoples to Brazil, the Okinawanos were and are distinguished by an ethnic singularity that is reflected in many aspects of their ethnic identity. The most important elements of this distinctiveness, in turn, are the use of a language - uchinaaguchi, the cultivation of their own religion centred on a strong ancestral cult, and the arts, both performing, music and martial arts, such as Okinawan-derived karate. Exploring how the Okinawa minority manifests its ethnic identity, the paper analyses cultural expressions expressed through cultural associations and organisations, organised events, and literary works. In order to neatly organise the current activity of this minority and to show its multifaceted nature, a division into 4 methodological perspectives has been applied, in turn: historical and geographical, anthropological and sociological. Consequently, specific cultural expressions were divided into subcategories, distinguishing immigration, ancestry, traditions, religion, language, music, dance, social inequality and the role of women in the Okinawa community. For both the methodology and the analysis of the cultural expressions themselves, texts by researchers who are descendants of Okinawanos centred in Brazil and Japan were drawn upon, as well as the contributions of foreign authors who have dedicated their careers to the Okinawan minority. Among the distinguished authors, the following should be singled out: Laís Miwa Higa, Sônia Maria de Freitas, Ricardo Sorgon Pires, Samara Konno, José Yamashiro, Fredrik Barth and George Henry Kerr. The overarching aim of the work is to give a voice to the persecuted minority concentrated in São Paulo, who still today have a real influence in nurturing their ancestral culture, so often lost and forgotten in its very cradle, the Ryukyu archipelago.

A minoria étnica okinawana chegou ao Brasil no início do século XX, apenas 29 anos após a perda de soberania do reino de Ryukyu, sua terra natal, para o Império Japonês, durante o período Meiji. Apesar de serem classificados como japoneses em muitas fontes que se referem à emigração de povos asiáticos para o Brasil, os okinawanos foram e são distinguidos por sua especificidade étnica, que se reflete em muitos aspectos de sua identidade étnica. Os mais importantes desses elementos são, por sua vez, o uso de uma língua distinta - uchinaaguchi, o cultivo de uma religião própria centrada num forte culto aos ancestrais e as artes, tanto as cênicas, como a música e as artes marciais, como o karatê derivado de Okinawa. Ao examinar a forma como a minoria de Okinawa manifesta a sua identidade étnica, o estudo analisa as manifestações culturais expressas através de associações e organizações culturais, eventos organizados e obras literárias. Para organizar de forma coerente a atividade contemporânea desta minoria e mostrar a sua natureza multifacetada, foi aplicada uma divisão em 4 perspectivas metodológicas: histórica e geográfica, antropológica e sociológica. Consequentemente, as manifestações culturais específicas foram agrupadas, distinguindo a imigração, a origem, as tradições, a religião, a língua, a música, a dança, a desigualdade social e o papel da mulher okinawana. Tanto na apresentação da metodologia quanto na análise das expressões culturais, foram utilizados textos de pesquisadores descendentes de okinawanos radicados no Brasil e no Japão, além da contribuição de autores estrangeiros que dedicaram suas carreiras à minoria okinawana. Dentre os autores homenageados, destacam-se os seguintes: Laís Miwa Higa, Sônia Maria de Freitas, Ricardo Sorgon Pires, Samara Konno, José Yamashiro, Fredrik Barth e George Henry Kerr. O objetivo principal da dissertação é dar voz à minoria perseguida concentrada em São Paulo, que ainda hoje exerce real influência na manutenção de sua cultura ancestral, tantas vezes perdida e esquecida em seu berço, o arquipélago de Ryukyu.