„Niewiele pozwalasz mi czerpać z naszego pokrewieństwa”. Relacje ojcowsko-synowskie w Hrafnistumannasögur.

Praca stanowi analizę relacji ojcowsko-synowskich w wybranych sagach legendarnych należących do cyklu Hrafnistumannasögur, ze szczególnym uwzględnieniem Sagi o Ketilu Łososiu i Sagi o Oddzie Strzale. Celem badania jest ukazanie, w jaki sposób opisane w źródłach interakcje synów z ojcami odzwierciedlają i kształtują nordyckie wzorce męskości, a także jak przedstawiają proces przechodzenia młodych bohaterów w dorosłość. Autor, opierając się na koncepcji hegemonicznej męskości R. W. Connell oraz perspektywie gender studies, interpretuje relacje ojca z synem w kategoriach procesu socjalizacji i utrwalania norm męskości na średniowiecznej Islandii. W pracy zestawiono dwa kontrastujące modele: relację Hallbjörna i Ketila, w której ojciec pełni rolę nauczyciela i przewodnika, oraz relację Odda i Vignira, w której ojciec pozostaje nieobecny, a kontakt następuje dopiero, gdy syn osiąga dojrzałość. Szczegółowo omówiono proces wychowawczy Ketila – od biernego chłopca (kolbítr) do uznanego wojownika i głowy rodu – wskazując na performatywny charakter męskości, rolę rywalizacji, uznania społecznego oraz relacyjnej dominacji ojca. Praca pokazuje, że relacje ojców i synów w sagach pełnią funkcję nie tylko fabularną, lecz także społeczną: sagi stają się narzędziem kształtowania i reprodukowania ideałów męskości, wyrażając wyobrażenia ówczesnych elit o honorze, hierarchii i miejscu jednostki w rodzie. Nie odtwarzają przy tym wiernie realiów historycznych, lecz kreują wyobrażoną rzeczywistość, w której odbijają się normy, wartości i napięcia obecne w średniowiecznym społeczeństwie islandzkim w czasach transmisji i redakcji sag (XIII-XIV w.).

The thesis presents an analysis of father–son relationships in selected legendary sagas belonging to the Hrafnistumannasögur cycle, with particular focus on the Saga of Ketill Salmon (Ketils saga hœngs) and the Saga of Örvar-Oddr (Örvar-Odds saga). The aim of the study is to show how the interactions between sons and fathers described in the sources both reflect and shape Nordic models of masculinity, as well as how they depict the process of young characters coming of age. Drawing on R. W. Connell’s concept of hegemonic masculinity and the perspective of gender studies, the author interprets father–son relations in terms of the process of socialization and the reinforcement of masculine norms in medieval Iceland. The thesis juxtaposes two contrasting models: the relationship between Hallbjörn and Ketill, in which the father acts as teacher and guide, and the relationship between Oddr and Vignir, where the father remains absent and contact occurs only when the son reaches maturity. The study discusses in detail Ketill’s upbringing — from a passive boy (kolbítr) to a recognized warrior and head of his family — highlighting the performative character of masculinity, the role of competition, social recognition, and the relational dominance of the father. The thesis demonstrates that father–son relationships in the sagas serve not only a narrative function but also a social one: the sagas become tools for shaping and reproducing ideals of masculinity, expressing the contemporary elite’s notions of honor, hierarchy, and the individual’s place within the kin group. Rather than faithfully mirroring historical reality, they create a literary fiction — an imagined past reflecting the norms, values, and tensions present in medieval Icelandic society at the time the sagas were transmitted and redacted (13th–14th centuries).