Ewolucja i znaczenie skrajnie prawicowych partii politycznych w Polsce w latach 2005-2023

W tekście pracy autor analizuje proces transformacji, marginalizacji i ponownej konsolidacji radykalnej prawicy na rodzimej scenie politycznej. Głównym celem jest rekonstrukcja ewolucji programowej i bazy społecznej tych formacji oraz ocena mechanizmów determinujących ich poparcie na tle trendów ogólnoeuropejskich. Struktura pracy obejmuje trzy komplementarne rozdziały. W rozdziale pierwszym uporządkowano aparat pojęciowy oraz scharakteryzowano główne podmioty badawcze, w tym Ligę Polskich Rodzin (LPR), ugrupowania Janusza Korwin-Mikkego (UPR, KNP, KORWiN) oraz Konfederację Wolność i Niepodległość. W rozdziale drugim autor zbadał zmienne społeczno-demograficzne, kulturowo-tożsamościowe oraz ekonomiczne wyborców. Wykazano tu głęboką zmianę bazy społecznej skrajnej prawicy. Ewoluowała ona od starszego, gorzej wykształconego i silnie religijnego elektoratu LPR ku młodym, wykształconym i sprofilowanym wolnorynkowo wyborcom Konfederacji. Najbardziej stabilnym czynnikiem pozostała płeć – odnotowano stałą i silną nadreprezentację mężczyzn. W rozdziale trzecim zestawiono polskie partie skrajnie prawicowe z hiszpańską formacją Vox, austriacką FPÖ oraz niemiecką AfD. Udowodniono, że sukces Konfederacji wpisuje się w europejski nurt profesjonalizacji skrajnej prawicy, łączącej nacjonalizm i eurosceptycyzm z liberalizmem gospodarczym oraz populistycznym podziałem dychotomicznym na „czysty lud” i „skorumpowane elity”. Wnioski końcowe wskazują, że polska skrajna prawica przeszła w ciągu dwóch dekad radykalną metamorfozę – z peryferyjnych ruchów protestu stała się zmodernizowaną, pragmatyczną siłą, która trwale wpisała się w rodzimy system partyjny.

In this thesis, the author analyzes the process of transformation, marginalization, and reconsolidation of the radical right on the domestic (polish) political scene. The primary objective is to reconstruct the programmatic evolution and social base of these formations, as well as to evaluate the mechanisms determining their support against the backdrop of pan-European trends. The structure of the work comprises three complementary chapters. The first chapter systematizes the conceptual framework and characterizes the main research subjects, including the League of Polish Families (LPR), Janusz Korwin-Mikke’s political groups (UPR, KNP, KORWiN), and the Confederation Liberty and Independence (Konfederacja). In the second chapter, the author examines the socio-demographic, cultural-identity, and economic variables of the voters. This section demonstrates a profound shift in the social base of the far-right, which has evolved from the older, less-educated, and deeply religious electorate of LPR toward the young, educated, and free-market-oriented voters of the Confederation. Gender emerged as the most stable factor, with a consistent and strong overrepresentation of men. The third chapter compares Polish far-right parties with the Spanish formation Vox, the Austrian FPÖ, and the German AfD. It proves that the Confederation’s success aligns with the European trend of far-right professionalization, which combines nationalism and Euroscepticism with economic liberalism and a populist, dichotomous division into the pure people and corrupt elites. The final conclusions indicate that over the course of two decades, the Polish far right has undergone a radical metamorphosis - evolving from peripheral protest movements into a modernized, pragmatic force that has permanently established itself within the domestic party system.