Polityka narkotykowa ONZ a realia polskie - Aspekt polityczno-prawny i perspektywa społeczna

Praca analizuje napięcie strukturalne między przeważnie statycznym, prohibicyjnym reżimem kontroli substancji psychoaktywnych w Organizacji Narodów Zjednoczonych (ONZ), a ewolucją podejść do tego zjawiska na poziomie międzynarodowym i krajowym w perspektywie Rzeczypospolitej Polskiej. Punktem wyjścia jest historyczna rekonstrukcja genezy globalnego systemu kontroli, ukazująca, że jego fundamenty kształtowane były nie wyłącznie przez względy zdrowia publicznego, lecz również przez uwarunkowania ideologiczne, ekonomiczne i polityczne, w szczególności przez dominującą rolę Stanów Zjednoczonych w procesie kodyfikacji prohibicyjnego modelu w konwencjach Organizacji Narodów Zjednoczonych. Na tym tle praca śledzi ewolucję dyskursu samej ONZ, której agendy coraz wyraźniej artykułują potrzebę odejścia od wyłącznego prymatu represji karnej na rzecz podejścia opartego na zdrowiu publicznym i prawach człowieka. Równolegle analizowany jest krajowy wymiar procesu: polska polityka narkotykowa, ukształtowana przez różnorodne uwarunkowania historyczne i silnie osadzona w paradygmacie penalizacji, wykazuje zdolność do stopniowej adaptacji, której mechanizmy i ograniczenia stanowią jeden z głównych przedmiotów badania. Perspektywę teoretyczną uzupełniają wyniki jakościowych badań własnych, obrazujące rolę polskich organizacji pozarządowych w procesie transformacji polityki narkotykowej oraz wskazujące na rozbieżność między formalnie deklarowanymi kierunkami zmian a rzeczywistością funkcjonowania systemu pomocowego dla problemowych użytkowników substancji psychoaktywnych.

The study analyses structural tensions between the relatively static prohibitionist United Nations (UN) psychoactive substance control regime and the evolution of approaches to the drug issue at both the international level and within the Polish national context. The starting point of the study is a historical reconstruction of the genesis of the global drug control regime, aimed at demonstrating that its foundations were shaped not only by public health concerns but also by ideological, economic, and political factors, with particular emphasis on the decisive role of the United States in establishing the prohibitionist model within the UN drug control conventions. Based on this premise, the study examines the evolution of the UN drug policy discourse, including the growing recognition among international institutions of the need to move away from a purely criminal approach towards a framework based on public health and human rights. Simultaneously, the national dimension of these processes is analysed through the example of Polish drug policy, which, despite being historically rooted in the penal paradigm, demonstrates a capacity for gradual adaptation to changing social and political realities. The mechanisms behind this adaptation constitute one of the main subjects of this research. The theoretical perspective is complemented by the results of the author's own qualitative research, which examines the role of Polish NGOs in the process of drug policy transformation and identifies discrepancies between officially declared directions of change and the realities of the social support system for problematic drug users.