Coztic teocuitlatl - jak ekskrementy bogów doprowadziły do upadku Trójprzymierza. Analiza różnic w kulturowej percepcji złota pomiędzy hiszpańskimi konkwistadorami, a Mexikami w XVI w. n.e.

Niniejsza praca podejmuje zagadnienie roli złota w procesie podboju Trójprzymierza przez Hiszpanów w latach 1519–1521, ukazując, że kruszec ten – choć nie był jedynym wpływowym czynnikiem – odegrał istotną rolę w jego upadku. Złoto, przez Europejczyków utożsamiane z bogactwem, władzą i możliwością społecznego awansu, dla Mexików miało zupełnie odmienne znaczenie – było substancją głęboko zakorzenioną w kosmologii, rytuale i strukturze społecznej. Celem pracy było ukazanie, jak różnice w postrzeganiu wartości złota wpłynęły na przebieg i rezultat konkwisty, oraz czy – i w jakim stopniu – teocuitlatl („boskie ekskrementy”) przyczyniły się do upadku mezoamerykańskiego imperium. W pierwszej części zaprezentowano odmienną symbolikę i funkcje złota w obu kulturach. Następnie omówiono metody pozyskiwania i przetwarzania kruszcu oraz jego miejsce w strukturze gospodarczej i rytualnej Trójprzymierza. W kolejnych rozdziałach przeanalizowano znaczenie złota dla Hiszpanów – zarówno w kontekście walutowym, jak i społecznym – oraz szerszy kontekst ekspansji geopolitycznej i ekonomicznej Iberów. Ostatnie rozdziały skupiają się na analizie roli złota w przebiegu samego podboju. Praca wykazuje, że złoto było kluczowym czynnikiem doprowadzającym do klęski Mexików: motywowało Hiszpanów do dalszej penetracji nieznanych terytoriów, kształtowało ich strategiczne decyzje, umożliwiało organizację logistyki i pozyskanie stronników wśród wrogów. Z drugiej strony wykazano, że czynniki takie jak napięcia społeczne w Imperium, rywalizacja z sąsiadującymi społecznościami czy przewaga technologiczna Europejczyków były nie mniej istotne. Podważono także tezę o decydującym wpływie ospy, wskazując, że jej rola mogła zostać wyolbrzymiona przez późniejsze źródła. Praca opiera się na szerokim spektrum źródeł: od relacji konkwistadorów (Díaz del Castillo, Cortés) i pierwszych przedstawicieli Hiszpanii w Mezoameryce, przez nahuańskie kodeksy, po najnowsze opracowania z zakresu historii, archeologii i antropologii. Ujęcie interdyscyplinarne pozwala spojrzeć na konkwistę nie tylko jako wydarzenie militarne, ale także jako starcie dwóch systemów wartości, w którym złoto stało się punktem zapalnym.

This thesis explores the role of gold in the conquest of the Triple Alliance by the Spaniards between 1519 and 1521, demonstrating that although gold was not the only influential factor, it played a significant role in the downfall of the empire. While gold was associated by Europeans with wealth, power, and the potential for social advancement, for the Mexica it held a completely different meaning – it was a substance deeply embedded in cosmology, ritual, and social structure. The aim of this study was to show how differing perceptions of the value of gold influenced the course and outcome of the conquest, and to what extent teocuitlatl (“divine excrement”) contributed to the collapse of the Mesoamerican empire.

The first part presents the contrasting symbolism and functions of gold in both cultures. This is followed by a discussion of methods of gold extraction and processing, as well as its place within the economic and ritual structures of the Triple Alliance. Subsequent chapters examine the importance of gold for the Spaniards – both in monetary and social terms – as well as the broader context of Iberian geopolitical and economic expansion.

The final chapters focus on the analysis of gold's role in the course of the conquest itself. The thesis argues that gold was a key factor leading to the defeat of the Mexica: it motivated the Spaniards to continue their penetration of unfamiliar territories, shaped their strategic decisions, enabled logistical organization, and helped them secure allies among the enemies. At the same time, the study demonstrates that factors such as internal social tensions within the empire, rivalry with neighboring communities, and the technological superiority of the Europeans were no less significant. The thesis also challenges the notion of the decisive role of smallpox, suggesting that its impact may have been exaggerated by later sources.

This study draws on a wide range of sources: from the accounts of conquistadors (Díaz del Castillo, Cortés) and early Spanish representatives in Mesoamerica, to Nahua codices and the latest scholarship in history, archaeology, and anthropology. This interdisciplinary approach allows the conquest to be viewed not only as a military event, but also as a clash of two value systems, in which gold became a flashpoint.