Montenegro’s road to the European Union. An (un)expected leader?

Niniejsza praca analizuje drogę Czarnogóry do członkostwa w Unii Europejskiej, oceniając jej pozycję jako lidera wśród państw kandydujących. Autor podejmuje próbę odpowiedzi na pytania postawione w hipotezie badawczej, dotyczące stopnia zaawansowania procesu akcesyjnego Czarnogóry oraz działań niezbędnych do jego finalizacji. W pracy wykorzystano jakościową analizę prawną raportów Komisji Europejskiej na temat Czarnogóry, źródeł pierwotnych (prawa unijnego i czarnogórskiego) oraz źródeł wtórnych, w tym opracowań naukowych i artykułów prasowych.

W badaniu podkreślono znaczenie ewolucji unijnych ram akcesyjnych – przejścia od reform ograniczonych jedynie do sfery formalnej („reform na papierze”) ku wymogowi wykazania się konkretnymi wynikami we wdrażaniu prawa („historii wdrożeń”). Analizując skutki osiągnięcia przez Czarnogórę w 2024 roku kamienia milowego w postaci przyjęcia sprawozdania IBAR, praca wskazuje na fundamentalną zmianę kryteriów oceny stosowanych przez UE: od początkowej zgodności przepisów po rygorystyczne wymogi dotyczące finalnego zamknięcia negocjacji. Ponadto opracowanie bada wpływ czynników zewnętrznych na Czarnogórę oraz to, jak oddziałują one na szerszą strategię geopolityczną UE. Uwzględniono również nastroje panujące wewnątrz Czarnogóry w kwestii rozszerzenia Wspólnoty oraz podejście samej UE do przyjęcia dwudziestego ósmego członka. Ostatecznie praca dowodzi, że choć postęp techniczny jest znaczny i doprowadził do historycznego momentu rozpoczęcia prac nad traktatem akcesyjnym, pełna integracja pozostaje sprawdzianem wytrwałości politycznej, potwierdzającym, że przyjęcie prawa europejskiego to proces strukturalnie odmienny od jego faktycznego stosowania w praktyce.

This thesis analyzes the road of Montenegro towards the goal of accession to the European Union, evaluating its status as the frontrunner among other candidate countries. The work attempts to find answers to the questions posed in the hypothesis regarding how close Montenegro is to joining the EU and what still needs to happen for this to occur. It utilizes qualitative legal analysis of European Commission Montenegro Reports, primary EU and Montenegrin sources, and secondary sources, including academic papers and journalist articles.

The study highlights the importance of the shift in the EU accession framework, which moved from just “paper reforms” to “implementation track record”. By evaluating the aftermath of Montenegro’s 2024 IBAR milestone, the thesis highlights how the European Union's assessment criteria fundamentally shifted from initial compliance to strict final closing requirements. Furthermore, the work examines the impact of foreign influence on Montenegro and how it reshapes the wider EU geopolitical strategy. It also mentions the internal Montenegrin mood for enlargement, as well as the EU approach to welcome a new 28th member. Ultimately, the thesis concludes that while technical progress is advanced and has reached the historic launch of official Accession Treaty drafting, full integration remains an ongoing test of political endurance, proving that adopting European law is structurally distinct from its real-world execution.