Rozwój polskiego systemu emerytalnego. Aktualne wyzwania i możliwe kierunki zmian

Celem niniejszej pracy było przenalizowanie mocnych i słabych stron systemu emerytalnego w Polsce, w kontekście procesów demograficznych, w szczególności starzenia się społeczeństwa. Tematyka opierała się głównie na ocenie stabilności i efektywności systemu. W pracy szukano odpowiedzi na pytania o przyszłość systemu, jego główne wyzwania oraz społeczną ocenę. Celem było wypracowanie rekomendacji. W pracy wyjaśniono definicję systemu emerytalnego i podano jego główne funkcje oraz omówiono rozwój polskiego systemu emerytalnego, ze szczególnym uwzględnieniem zmian wprowadzonych podczas reformy w 1999r. W ramach omówienia pierwszego filaru przedstawiono charakterystykę Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i jego najważniejsze organy. W zakresie drugiego filaru przybliżono tematykę Otwartych Funduszy Emerytalnych i subkonta w ZUS. Natomiast w trzecim filarze opisano Pracownicze Plany Kapitałowe i Indywidulane Konata Emerytalne. Następnie szczegółowo przeanalizowano problemy, z którymi zmaga się system, główny nacisk kładąc na starzenie się społeczeństwa polskiego i zmiany na rynku pracy, w tym wzrost znaczenia umów cywilnoprawnych. Praca zawiera też analizy z dwóch przeprowadzonych przez autora badań empirycznych. Badanie ilościowe dotyczyło wiedzy respondentów o systemie emerytalnym, ocenie jego funkcjonowania, poziomu zaufania do systemu oraz stosunku badanych do form i dodatkowego oszczędzania w ramach III filaru. Badanie jakościowe polegało na wywiadach z 4 ekspertami od polityki emerytalnej i zabezpieczenia społecznego na temat najważniejszych wyzwań i wskazanych kierunków reform.

The aim of this work was to analyze the strengths and weaknesses of the pension system in Poland, in the context of demographic processes, in particular the aging of the population. The subject matter was based mainly on the assessment of the stability and effectiveness of the system. The work sought answers to questions about the future of the system, its main challenges and social evaluation. The goal was to develop a recommendation. The paper explains the definition of the pension system and its main functions and discusses the development of the Polish pension system, with particular emphasis on the changes introduced during the reform in 1999. As part of the discussion of the first pillar, the characteristics of the Social Insurance Institution and its most important bodies were presented. In the scope of the second pillar, the topic of Open Pension Funds and a sub-account in ZUS was presented. On the other hand, the third pillar describes Employee Capital Plans and Individual Pension Plans. Then, the problems faced by the system were analyzed in detail, with the main emphasis on the aging of Polish society and changes in the labor market, including the increasing importance of civil law contracts. The work also contains analyses of two empirical studies conducted by the author. The quantitative survey concerned the respondents' knowledge of the pension system, the assessment of its functioning, the level of trust in the system and the attitude of the respondents to forms and additional savings under the third pillar. The qualitative study consisted of interviews with 4 experts in pension policy and social security on the most important challenges and indicated directions of reform.