Образ Франции и Англии в травелогах Николая Карамзина и Дмитрия Горихвостова

Niniejsza praca pt. Obraz Francji i Anglii w podróżopisarstwie Nikołaja Karamzina i Dmitrija Gorichwostowa zawiera próbę porównania wizji podróży do Francji i Anglii z końca XVIII - pierwszej połowy XIX wieku, reprezentowanych przez Listy podróżnika rosyjskiego (1791-95, całość 1801) Nikołaja Karamzina (1766-1826) oraz utwory Dmitrija Gorichwostowa (1769-1846) pt. Listy Rosjanina podróżującego po Europie od 1802 do 1806 roku (Moskwa 1808) i Zapiski Rosjanina podróżującego po Europie od 1824 do 1827 roku (Moskwa 1831). Głównym celem badawczym pracy jest zaprezentowanie różnic w relacjonowaniu podróży do tych samych krajów przez różnych autorów, uwzględniając różnice na poziomie kreacji literackiej. Rozdział pierwszy Podróż w literaturze wprowadza pojęcie podróżopisarstwa (ros. „травелог”). Została zarysowana w nim również historia tego pojęcia oraz biografie autorów utworów analizowanych w pracy. Rozdział drugi Francja oczyma podróżopisarzy rosyjskich ukazuje Francję jako centralny punkt zainteresowań rosyjskich podróżników przełomu XVIII i XIX wieku. Karamzin przedstawia Paryż jako miasto kontrastów - centrum sztuki, a zarazem przestrzeń rewolucyjnego chaosu, natomiast Gorichwostow opisuje Francję w sposób rzeczowy i obiektywny, koncentrując się na codzienności i obyczajach mieszkańców. Rozdział trzeci Anglia w podróżopisarstwie rosyjskim koncentruje się na literackich obrazach Wielkiej Brytanii. Karamzin podkreśla dyscyplinę, rozwój nauki i teatru, jednocześnie krytykując chłód emocjonalny Anglików, podczas gdy Gorichwostow przedstawia praktyczne i społeczne aspekty życia w Anglii. Metodologia pracy opiera się na analizie porównawczej obrazów Francji i Anglii. Porównanie pozwala uchwycić zarówno podobieństwa, jak i różnice w przedstawieniu Francji i Anglii oraz pokazuje, jak różne strategie literackie kształtowały rosyjskie wyobrażenia o Europie przełomu XVIII i XIX wieku. W zakończeniu podkreślono, że literatura podróżnicza końca XVIII i początku XIX wieku pełniła podwójną funkcję: z jednej strony była narzędziem poznania i interpretacji obcych kultur, z drugiej – przestrzenią refleksji nad rosyjską tożsamością. Analiza twórczości Karamzina i Gorichwostowa pokazuje, że ich dzieła reprezentują dwa różne, lecz uzupełniające się modele pisarstwa podróżniczego.

The present study, entitled The image of France and England in the travel writing of Nikolai Karamzin and Dmitry Gorikhvostov, offers an attempt to compare the representations of journeys to France and England from the late eighteenth to the first half of the nineteenth century, as depicted in Letters of a Russian Traveller (1791-95, complete edition 1801) by Nikolai Karamzin (1766-1826), as well as in Dmitry Gorikhvostov’s (1769-1846) works Letters of a Russian Travelling through Europe from 1802 to 1806 (Moscow 1808) and Notes of a Russian Travelling through Europe from 1824 to 1827 (Moscow 1831). The main research objective of the thesis is to present the differences in how these two authors recount their travels to the same countries, taking into account variations at the level of literary representation. Chapter One, Travel in Literature, introduces the concept of travel writing (Rus. травелог”). It also outlines the history of this notion and provides biographical information about the authors of the works analysed. Chapter Two, France through the Eyes of Russian Travel Writers, presents France as a focal point of interest for Russian travellers at the turn of the eighteenth and nineteenth centuries. Karamzin portrays Paris as a city of contrasts - at once a centre of the arts and a space marked by revolutionary chaos - whereas Gorikhvostov offers a matter-of-fact and objective description of France, focusing on the everyday life and customs of its inhabitants. Chapter Three, England in Russian Travel Writing, concentrates on literary representations of Great Britain. Karamzin emphasises discipline, the development of science and theatre, while simultaneously criticising the emotional reserve of the English; Gorikhvostov, in turn, highlights the practical and social aspects of life in England. The methodology of the study is based on a comparative analysis of images of France and England. This comparison makes it possible to capture both the similarities and the differences in the two authors’ depictions, and demonstrates how distinct literary strategies shaped Russian perceptions of Europe at the turn of the eighteenth and nineteenth centuries. The conclusion underscores that travel literature of the late eighteenth and early nineteenth centuries fulfilled a dual function: on the one hand, it served as a means of acquiring knowledge about and interpreting foreign cultures; on the other, it provided a space for reflection on Russian identity. The analysis of the works of Karamzin and Gorikhvostov shows that their writings represent two different yet complementary models of travel literature.

Настоящая работа под названием Образ Франции и Англии в травелогах Николая Карамзина и Дмитрия Горихвостова” представляет собой попытку сопоставления видений путешествия во Францию и Англию конца XVIII - первой половины XIX века, отражённых в Письмах русского путешественника” (1791-95, полное издание - 1801) Николая Карамзина (1766-1826), а также в произведениях Дмитрия Горихвостова (1769-1846) - Письмах россиянина, путешествовавшего по Европе с 1802 по 1806 год” (Москва, 1808) и Записках россиянина, путешествовавшего по Европе с 1824 по 1827 год” (Москва, 1831). Основной исследовательской целью работы является выявление различий в описании путешествий по одним и тем же странам у разных авторов с учётом особенностей литературной креации. В первой главе - Путешествие в литературе” - вводится понятие травелога. В ней также намечена история данного понятия и представлены биографии авторов анализируемых произведений. Вторая глава - Франция глазами русских путешественников” - показывает Францию как центральный объект внимания русских путешественников рубежа XVIII и XIX веков. Карамзин изображает Париж как город контрастов - центр искусства и одновременно пространство революционного хаоса, тогда как Горихвостов даёт более деловое и объективное описание Франции, сосредоточиваясь на повседневности и обычаях её жителей. Третья глава - Англия в русской путешественнической литературе” - посвящена литературным образам Великобритании. Карамзин подчёркивает дисциплину, развитие науки и театра, одновременно критикуя эмоциональную холодность англичан, в то время как Горихвостов акцентирует внимание на практических и социальных аспектах жизни в Англии. Методология исследования основана на сравнительном анализе образов Франции и Англии. Сопоставление позволяет выявить как сходства, так и различия в их представлении, а также продемонстрировать, каким образом различные литературные стратегии формировали русские представления о Европе конца XVIII - начала XIX века. В заключении подчёркивается, что литература путешествий указанного периода выполняла двойную функцию: с одной стороны, она служила инструментом познания и интерпретации чужих культур, с другой - пространством размышления о российской идентичности. Анализ творчества Карамзина и Горихвостова показывает, что их произведения представляют два различных, но взаимодополняющих типа травелога.