Przejawy fatyczności „białych”, czyli zapowiedzi w telewizyjnych serwisach informacyjnych

Fatyczność jest cechą komunikatu pełniącego funkcję fatyczną, czyli nastawionego na nawiązanie i podtrzymanie kontaktu. Cecha ta wskazywana jest przez badaczy jako jedna z ważniejszych we współczesnej komunikacji medialnej. O ile nie ma wypowiedzi monofunkcyjnych, o tyle można w poszczególnych komunikatach szukać funkcyjnych dominant. Funkcja fatyczna jest szczególnie istotna w przypadku wypowiedzi należących do gatunków anonsujących. Ich podstawowym zadaniem jest nawiązanie kontaktu, przedstawienie zapowiadanego tekstu oraz przekonanie odbiorców do zapoznania się z nim.

Podstawowym gatunkiem anonsującym w telewizyjnych serwisach informacyjnych jest zapowiedź newsa bądź relacji na żywo nazywana „białą”. Nazwa ta pochodzi od koloru kartek, na których pierwotnie zapisana była treść zapowiedzi (na zielonych kartkach zapisany był natomiast tekst odczytywany poza kadrem). Jako gatunek telewizyjny „białą” charakteryzuje multimodalność – zapowiedź realizowana jest na poziomie rozmaitych środków znaczeniowych (werbalnych i niewerbalnych, wizualnych i akustycznych). Przejawy fatyczności występują na poziomach mowy, pisma, obrazów statycznych oraz dynamicznych. Przejawy te mogą zwracać uwagę, wzmacniać ją czy też przekonywać do kolejnych kontaktów w przyszłości.

Message performing phatic function aims at initiating and maintaining contact. Researchers point to this feature as one of the most important in contemporary media communication. While no utterance is monofunctional, it is possible to identify dominant functions within particular messages. The phatic function is especially relevant in utterances that belong to announcing genres. Their primary purpose is to establish contact, introduce the upcoming message, and encourage the audience to engage with it.

In Polish television news broadcasts, the basic announcing genre is the news or live report announcement called “biała” (Polish term meaning “white”). This name derives from the color of the paper on which such announcements were originally written (whereas the text read off-camera was written on green sheets). As a television genre, the announcement is characterized by multimodality—it is realized through various semiotic means (verbal and non-verbal, visual and acoustic). Phatic elements occur on the levels of speech, writing, static images, and moving visuals. These elements can draw attention, reinforce it, or persuade the audience to seek future contact.