Białe i czarne karty w polityce papieży od Leona XIII do Leona XIV

Praca poświęcona jest analizie polityki papieskiej w latach 1878–2026, obejmujących pontyfikaty od Leona XIII do Leona XIV. Celem opracowania jest ukazanie ewolucji roli papiestwa wobec najważniejszych przemian społecznych, politycznych i kulturowych współczesnego świata oraz ocena wpływu podejmowanych decyzji na funkcjonowanie Kościoła katolickiego i stosunki międzynarodowe. Punktem wyjścia jest pontyfikat Leona XIII, który zapoczątkował nowoczesną katolicką naukę społeczną poprzez encyklikę Rerum novarum oraz podjął działania na rzecz wzmocnienia pozycji dyplomatycznej Stolicy Apostolskiej. Kolejne pontyfikaty Piusa X i Benedykta XV ukazane zostały w kontekście walki z modernizmem, reform prawa kanonicznego oraz reakcji Kościoła na doświadczenia I wojny światowej. Szczególną uwagę poświęcono działalności Piusa XI i Piusa XII w okresie narastania totalitaryzmów oraz II wojny światowej. Analizie poddano zarówno ich działania dyplomatyczne i społeczne, jak i kontrowersje związane z relacjami Kościoła z reżimami autorytarnymi oraz oceną postawy wobec Holokaustu. Ważnym etapem przemian okazał się pontyfikat Jana XXIII, który zwołał Sobór Watykański II, inicjując proces odnowy Kościoła i jego otwarcia na współczesny świat. W dalszej części pracy omówiono pontyfikaty Pawła VI, Jana Pawła I oraz Jana Pawła II. Zwrócono uwagę na realizację reform soborowych, rozwój katolickiej nauki społecznej, dialog międzyreligijny oraz znaczenie Jana Pawła II dla przemian politycznych w Europie Środkowo-Wschodniej. Jednocześnie wskazano na kontrowersje dotyczące centralizacji władzy kościelnej, stanowiska wobec kwestii bioetycznych oraz reakcji na kryzys nadużyć seksualnych. Ostatnia część pracy dotyczy pontyfikatów Benedykta XVI, Franciszka i Leona XIV. Przedstawiono ich działania w zakresie reform instytucjonalnych, dialogu ze współczesnym światem, ochrony środowiska, walki z nadużyciami oraz prób utrzymania jedności Kościoła w warunkach rosnącej polaryzacji. Podkreślono również różnice pomiędzy bardziej teologicznym modelem przywództwa Benedykta XVI a pastoralnym i reformistycznym stylem Franciszka.

This paper analyses papal policy between 1878 and 2026, covering the pontificates from Leo XIII to Leo XIV. The aim of the study is to illustrate the evolution of the papacy’s role in the face of the most significant social, political and cultural changes in the modern world, and to assess the impact of the decisions taken on the functioning of the Catholic Church and international relations. The starting point is the pontificate of Leo XIII, who initiated modern Catholic social teaching through the encyclical Rerum novarum and took steps to strengthen the diplomatic position of the Holy See. The subsequent pontificates of Pius X and Benedict XV are examined in the context of the struggle against modernism, reforms to canon law, and the Church’s response to the experiences of the First World War. Particular attention was paid to the activities of Pius XI and Pius XII during the rise of totalitarianism and the Second World War. The analysis covered both their diplomatic and social activities, as well as the controversies surrounding the Church’s relations with authoritarian regimes and the assessment of its stance towards the Holocaust. The pontificate of John XXIII proved to be an important stage of transformation; he convened the Second Vatican Council, initiating a process of renewal within the Church and its opening up to the modern world. The remainder of the thesis discusses the pontificates of Paul VI, John Paul I and John Paul II. Attention is drawn to the implementation of the conciliar reforms, the development of Catholic social teaching, interfaith dialogue and the significance of John Paul II for the political changes in Central and Eastern Europe. At the same time, it highlights the controversies surrounding the centralisation of ecclesiastical authority, the Church’s stance on bioethical issues, and its response to the sexual abuse crisis. The final part of the thesis deals with the pontificates of Benedict XVI, Francis and Leo XIV. Their actions in the areas of institutional reform, dialogue with the modern world, environmental protection, the fight against abuse, and attempts to maintain the unity of the Church in the face of growing polarisation were presented. The differences between Benedict XVI’s more theological model of leadership and Francis’s pastoral and reformist style are also highlighted.