SLAPP – Strategiczne działania prawne zmierzające do stłumienia debaty publicznej w perspektywie prawa Unii Europejskiej i orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka

Wskazane w tytule pracy strategiczne działania prawne zmierzające do stłumienia debaty publicznej stanowią narzędzie wykorzystywane przez wpływowe podmioty w walce z zaangażowanymi społecznie osobami i organizacjami, a także mediami, dziennikarzami czy naukowcami. Inicjatorzy wykorzystują oferowane przez prawo instytucje do nękania autorów ujawniających niewygodne fakty lub komunikujących nieprzychylne opinie. Głównym celem komentowanych działań nie jest uzyskanie sprawiedliwego rozstrzygnięcia wydanego przez sąd, a raczej spowodowanie możliwie największych szkód po stronie ofiary. Raporty i badania wskazują na rosnącą popularność omawianych praktyk, a naukowcy i organizacje pozarządowe nieprzerwanie nawołują do przeciwdziałania zjawisku i uchwalenia zmian prawnych zapewniających ochronę pozywanym i oskarżanym podmiotom. Wskazywane działania prowadzą do naruszeń praw podstawowych, ograniczając swobodę wypowiedzi, wolność prasy i innych mediów, a także skutkując sprzecznym z prawem do sądu i rzetelnego procesu stanem nierówności broni stron sporu. W pracy przedstawiono charakterystykę zjawiska SLAPP, dokonano analizy orzecznictwa TSUE i ETPC w obszarze praw podstawowych szczególnie zagrożonych strategicznymi działaniami prawnymi, a także omówiono zakres dyrektywy PE i Rady 2024/1069 oraz wynikające z niej gwarancje.

Strategic Lawsuits Against Public Participation, as indicated in the title of this paper, are a tool used by influential entities in their fight against socially engaged individuals and organisations, as well as the media, journalists and academics. The initiators use legal instruments to harass authors who reveal inconvenient facts or express unfavourable opinions. The main purpose of these actions is not to obtain a fair court ruling, but rather to cause as much damage as possible to the victim. Reports and studies point to the growing popularity of these practices, and researchers and non-governmental organisations are constantly calling for action to counteract this phenomenon and for legal changes to protect those who are sued and accused. The actions indicated lead to violations of fundamental rights, restricting freedom of expression, freedom of the press and other media, and resulting in a state of inequality between the parties to the dispute that is contrary to the right to a fair trial. The paper presents the characteristics of SLAPP, analyses the case-law of the CJEU and the ECHR in the area of fundamental rights particularly at risk from strategic legal actions, and discusses the scope of Directive 2024/1069 of the European Parliament and the Council and the guarantees it provides.