La nascita di un pregiudizio: ”La chimera” di Sebastiano Vassalli

Praca poświęcona jest analizie mechanizmów powstawania uprzedzeń na przykładzie powieści La chimera (1990). Celem było ukazanie, w jaki sposób Sebastiano Vassalli, rekonstruując realia XVII wieku, tworzy narrację o charakterze uniwersalnym, a zarazem podejmuje dialog zarówno z tradycją literacką, jak i ze współczesnością. Przedstawiono tło historyczne związane z procesami o czary i działalnością inkwizycji, wykorzystując literaturę historyczną i źródła krytyczne, w celu pogłębionego zrozumienia mechanizmów społecznych opisanych w powieści. Odwołanie do teorii psychologii społecznej pozwoliło wykazać, że mechanizmy te mają wymiar ponadczasowy. Ostatnia część pracy dotyczy przesłania i recepcji powieści. Udowodniono, że Vassalli świadomie nawiązuje do Manzoniego, lecz przeciwstawia się jego wizji historii jako fundamentu przyszłej wspólnoty narodowej. Krytyka dostrzegła w dziele włoskiego autora zarówno polemikę z tradycją literacką, jak i aktualne ostrzeżenie przed powtarzalnością mechanizmów społecznych prowadzących do prześladowań. Praca dowodzi, że La chimera pełni podwójną funkcję: stanowi krytykę fanatyzmu i irracjonalności oraz obronę pamięci narracyjnej, dzięki której los jednostki unicestwionej przez historię może zostać ocalony w literaturze i przekształcony w przestrogę dla przyszłych pokoleń.

This work is devoted to the analysis of the mechanisms of prejudice formation on the example of the novel La chimera (1990). The aim was to show how Sebastiano Vassalli, reconstructing the realities of the 17th century, creates a narrative of a universal nature, while engaging in a dialogue with both literary tradition and the present day. The historical background related to witch trials and the activities of the Inquisition is presented, using historical literature and critical sources, in order to gain a deeper understanding of the social mechanisms described in the novel. References to social psychology theory have made it possible to demonstrate that these mechanisms have a timeless dimension. The last part of the work concerns the message and reception of the novel. It has been proven that Vassalli consciously refers to Manzoni, but opposes his vision of history as the foundation of a future national community. Critics have seen in the Italian author's work both a polemic with literary tradition and a timely warning against the repetition of social mechanisms leading to persecution. The work proves that La chimera serves a dual function: it is a critique of fanaticism and irrationality, and a defense of narrative memory, thanks to which the fate of an individual destroyed by history can be preserved in literature and transformed into a warning for future generations.

Il lavoro è dedicato all'analisi dei meccanismi alla base della formazione dei pregiudizi sull'esempio del romanzo La chimera (1990). L'obiettivo era quello di mostrare come Sebastiano Vassalli, ricostruendo la realtà del XVII secolo, crei una narrazione di carattere universale e allo stesso tempo intraprenda un dialogo sia con la tradizione letteraria che con la contemporaneità. È stato presentato il contesto storico relativo ai processi per stregoneria e all'attività dell'Inquisizione, utilizzando la letteratura storica e le fonti critiche, al fine di approfondire la comprensione dei meccanismi sociali descritti nel romanzo. Il riferimento alla teoria della psicologia sociale ha permesso di dimostrare che tali meccanismi hanno una dimensione atemporale. L'ultima parte del lavoro riguarda il messaggio e la ricezione del romanzo. È stato dimostrato che Vassalli fa consapevolmente riferimento a Manzoni, ma si oppone alla sua visione della storia come fondamento della futura comunità nazionale. La critica ha individuato nell'opera dell'autore italiano sia una polemica con la tradizione letteraria, sia un monito attuale contro la ripetitività dei meccanismi sociali che portano alla persecuzione. Il lavoro dimostra che La chimera ha una doppia funzione: è una critica al fanatismo e all'irrazionalità e una difesa della memoria narrativa, grazie alla quale il destino di un individuo annientato dalla storia può essere salvato nella letteratura e trasformato in un monito per le generazioni future.