Kryminologiczna analiza ułaskawień w polskim prawie: Przypadek prezydentury Andrzeja Dudy

Praca dotyczy instytucji prawa łaski w Polsce, ze szczególnym uwzględnieniem praktyki jej stosowania w okresie prezydentury Andrzeja Dudy. Ułaskawienie jest jednym z najstarszych uprawnień głowy państwa, łączącym wymiar prawny, moralny i społeczny. Choć we współczesnym państwie demokratycznym jego znaczenie jest ograniczone, nadal pełni ważną funkcję humanitarną i symboliczną. Celem niniejszej pracy jest dokonanie kryminologicznej analizy ułaskawień w polskim prawie na przykładzie prezydentury Andrzeja Dudy, ze szczególnym uwzględnieniem liczby, rodzaju i motywów decyzji o zastosowaniu prawa łaski. W badaniu zastosowano metodę analizy dokumentów i danych statystycznych dotyczących liczby, rodzaju i motywów decyzji o ułaskawieniu, opublikowanych przez Kancelarię Prezydenta RP. Porównano także praktykę ułaskawień z okresu prezydentury Andrzeja Dudy z wcześniejszymi kadencjami prezydenckimi. Analiza została osadzona w kontekście konstytucyjnym i kryminologicznym, z odniesieniem do historii oraz roli tej instytucji w systemie prawa karnego. Wyniki badań wskazują, że prezydent Andrzej Duda korzystał z prawa łaski w sposób umiarkowany i selektywny. Liczba ułaskawień w jego kadencji była relatywnie niska w porównaniu z poprzednikami, a większość decyzji dotyczyła przestępstw o mniejszej szkodliwości społecznej i była motywowana względami humanitarnymi. Praktyka ta potwierdza, że prawo łaski zachowało w Polsce charakter indywidualnego aktu miłosierdzia, a nie środka politycznej ingerencji. Jednocześnie nieliczne kontrowersyjne przypadki pokazują, że brak przejrzystości decyzji może rodzić wątpliwości co do granic tej prerogatywy. Wnioski z pracy podkreślają potrzebę większej transparentności procedury ułaskawieniowej, np. poprzez publikowanie uzasadnień decyzji prezydenta. Z punktu widzenia teorii prawa i kryminologii wskazano także potrzebę dalszych badań nad społecznym odbiorem prawa łaski oraz nad zakresem uznaniowości władzy wykonawczej w tym obszarze.

This paper concerns the institution of clemency in Poland, with particular emphasis on its application during Andrzej Duda's presidency. Clemency is one of the oldest powers of the head of state, combining legal, moral, and social dimensions. Although its significance is limited in a modern democratic state, it still fulfills an important humanitarian and symbolic function. The aim of this work is to conduct a criminological analysis of pardons in Polish law, using the example of Andrzej Duda's presidency, with particular emphasis on the number, type, and motives behind decisions to grant clemency. The study employed document analysis and statistical data on the number, type, and reasons for pardons, published by the Chancellery of the President of the Republic of Poland. The practice of pardons during Andrzej Duda's presidency was also compared with previous presidential terms. The analysis was placed within a constitutional and criminological context, with reference to the history and role of this institution in the criminal law system. The research findings indicate that President Andrzej Duda exercised the power of pardon moderately and selectively. The number of pardons granted during his term was relatively low compared to his predecessors, and most decisions concerned crimes of lesser social harm and were motivated by humanitarian considerations. This practice confirms that the power of pardon in Poland has retained its character as an individual act of mercy, not a means of political interference. At the same time, a few controversial cases demonstrate that the lack of transparency in decisions can raise doubts about the limits of this prerogative. The study's conclusions emphasize the need for greater transparency in the pardon procedure, for example, through the publication of justifications for the president's decisions. From the perspective of legal theory and criminology, the study also highlights the need for further research on the public perception of the power of pardon and the scope of the executive's discretion in this area.