Szowinizm gatunkowy w polskim prawie humanitarnej ochrony zwierząt

Praca dotyczy przejawów szowinizmu gatunkowego w polskim prawie humanitarnej ochrony zwierząt. Jej podstawowym celem jest ustalenie, czy obowiązujące regulacje, mimo formalnej dereifikacji zwierząt i uznania ich za istoty żyjące zdolne do odczuwania cierpienia, rzeczywiście odchodzą od antropocentrycznego modelu ochrony, czy jedynie ograniczają jego najbardziej rażące skutki. Analiza została oparta przede wszystkim na przepisach ustawy o ochronie zwierząt, uzupełnionych odwołaniami do regulacji dotyczących doświadczeń na zwierzętach, łowiectwa i ochrony przyrody. Punktem odniesienia pracy jest perspektywa antygatunkowistyczna, w szczególności koncepcja równego uwzględniania interesów rozwijana przez Petera Singera. Praca bada trzy zasadnicze problemy: zakres ochrony przyznawanej zwierzętom przez ustawę o ochronie zwierząt, dopuszczalność ich wykorzystywania z przyczyn ekonomicznych i kulturowych oraz ustawową klasyfikację zwierząt jako mechanizm różnicowania poziomu ochrony. Szczególne znaczenie przypisano kryterium zdolności do cierpienia, interesowi zwierzęcia w unikaniu bólu oraz temu, czy ochrona zwierząt wynika z ich własnego dobrostanu, czy z funkcji pełnionych wobec człowieka. W pracy wykazano, że polskie prawo humanitarnej ochrony zwierząt ma przede wszystkim charakter welfarystyczny. Ogranicza cierpienie, zakazuje jego szczególnie rażących postaci i wprowadza obowiązek humanitarnego traktowania, ale nie znosi zasadniczego podporządkowania zwierząt człowiekowi. Zakres ochrony pozostaje uzależniony od biologicznego podziału na kręgowce i bezkręgowce, od społecznie akceptowanych form eksploatacji oraz od ustawowych kategorii zwierząt, takich jak zwierzęta domowe, gospodarskie, laboratoryjne czy wolno żyjące. W konsekwencji prawo dostrzega cierpienie zwierząt, ale nie zawsze nadaje ich interesom rangę odpowiadającą założeniom sprawiedliwości gatunkowej.

The thesis concerns manifestations of speciesism in Polish humanitarian animal protection law. Its primary aim is to determine whether the existing regulations, despite the formal dereification of animals and their recognition as living beings capable of experiencing suffering, genuinely depart from an anthropocentric model of protection, or merely limit its most extreme consequences. The analysis is based primarily on the provisions of the Animal Protection Act, supplemented by references to regulations concerning animal experimentation, hunting, and nature conservation. The point of reference for the thesis is an anti-speciesist perspective, in particular the concept of equal consideration of interests developed by Peter Singer. The thesis examines three fundamental issues: the scope of protection granted to animals under the Animal Protection Act, the permissibility of using animals for economic and cultural reasons, and the statutory classification of animals as a mechanism for differentiating the level of protection. Particular importance is attached to the criterion of the capacity to suffer, the animal’s interest in avoiding pain, and the question whether animal protection is grounded in their own welfare or in the functions they perform for humans. The thesis demonstrates that Polish law on the humanitarian protection of animals is primarily welfarist in nature. It limits suffering, prohibits its particularly severe forms, and introduces the obligation of humanitarian treatment, but it does not abolish the fundamental subordination of animals to humans. The scope of protection remains dependent on the biological distinction between vertebrates and invertebrates, socially accepted forms of exploitation, and statutory categories of animals, such as companion animals, farm animals, laboratory animals, and wild animals. As a result, the law acknowledges animal suffering, but does not always assign animals’ interests a status consistent with the assumptions of species justice.