Autonomia w edukacji przez doświadczenie z perspektywy praktyków. Analiza tematyczna

W świetle wyników badań TIMSS 2023 i PISA 2022, które wskazują m.in. na niski poziom motywacji uczniów w Polsce, podjęto próbę przyjrzenia się temu zjawisku przez pryzmat teorii autodeterminacji. Skoncentrowano się na jednym z jej kluczowych elementów - autonomii, rozumianej jako fundamentalna potrzeba psychologiczna sprzyjająca motywacji wewnętrznej. Autonomia odgrywa istotną rolę w edukacji przez doświadczenie (EE), dlatego celem badania było zrozumienie, jak edukatorzy pracujący tą metodą postrzegają autonomię uczniów i w jaki sposób ją wspierają. W ramach badania przeprowadzono 13 pół ustrukturyzowanych wywiadów z edukatorami ze Stanów Zjednoczonych, które poddano analizie tematycznej. Wyniki pokazują, że edukatorzy rozumieją autonomię jako możliwość samodzielnego doświadczania, tworzenia znaczeń, uznania indywidualnych potrzeb oraz współdecydowania o procesie edukacyjnym. Ich zdaniem autonomia wzmacnia zaangażowanie, poczucie sprawczości i rozwój kompetencji społeczno-emocjonalnych, a także sprzyja skuteczniejszemu nauce. Jednocześnie wskazywali, że wspieranie autonomii wymaga od nauczyciela gotowości do oddania kontroli, budowania relacji i uważności na potrzeby uczniów, a także wsparcia ze strony instytucji i środowiska edukacyjnego. Wnioski z badania mogą stanowić inspirację do refleksji nad sposobami wspierania autonomii i motywacji wewnętrznej w polskim systemie edukacji.

In the light of recent TIMSS 2023 and PISA 2023 research which report low levels of student motivation in Poland, this study examines the phenomenon through the lens of self-determination theory. The focal point of this research is autonomy, understood as a fundamental psychological need that promotes intrinsic motivation. Autonomy plays an important role in experiential education (EE), therefore the aim of the study is to understand how educators working with this method perceive the autonomy of students and how they support it. 13 semi-structured interviews with educators from the United States were conducted, with the results being processed with thematic analysis. The results demonstrate that educators understand autonomy as the ability to have independent experiences, create meaning, acknowledge individual needs and co-determine the educational process. In their view, autonomy enhances engagement, sense of agency and development of social-emotional competence, as well as promotes more effective learning. At the same time, they point out that fostering autonomy requires teachers’ willingness to surrender control, build relationships and being attentive to students' needs, as well as receiving support from institutions and the educational environment. This study may inspire further reflections on how to support autonomy in students and increase intrinsic motivation in the Polish education system.