Domestication and Foreignization and Their Impact on Reader Reception: Culture-specific Items in the Polish Translations of the Novels Outlander and Dragonfly in Amber by Diana Gabaldon

Celem pracy jest analiza tłumaczenia elementów kulturowych w polskich przekładach powieści Outlander i Dragonfly in Amber Diany Gabaldon, opublikowanych jako Obca i Uwięziona w bursztynie. Badanie koncentruje się na wybranych elementach kultury szkockiej, zwłaszcza tych związanych z jedzeniem i napojami, szkockim strojem, terminami społecznymi, zwyczajami i świętami. Szczególną uwagę poświęcono strategiom tłumaczeniowym domestykacji i egzotyzacji, a także wybranym technikom stosowanym w przekładzie elementów kulturowych na język polski. Praca łączy perspektywę recepcyjną, tekstową oraz zorientowaną na tłumacza. Część teoretyczna omawia recepcję czytelniczą, definicje tłumaczenia, pojęcie kultury, elementy kulturowe, domestykację i egzotyzację, techniki tłumaczeniowe, podejścia funkcjonalistyczne oraz rolę tłumacza jako mediatora kulturowego i współautora. Część analityczna składa się z trzech głównych komponentów. Po pierwsze, kwestionariusz recepcji czytelniczej bada, w jaki sposób polscy czytelnicy rozumieją wybrane szkockie elementy kulturowe oraz które rozwiązania tłumaczeniowe uznają za najbardziej zrozumiałe lub odpowiednie. Po drugie, analiza tekstowa porównuje wybrane przykłady z obu polskich tomów w celu zidentyfikowania strategii i technik zastosowanych w tłumaczeniu elementów kulturowych. Po trzecie, bibliograficzne i gatunkowe profile tłumaczek zostały omówione jako uzupełniający kontekst interpretacyjny dla możliwych tendencji translatorskich. Wyniki tych trzech części zostały następnie zestawione w celu określenia, w jaki sposób recepcja czytelnicza, strategie tłumaczeniowe oraz profile tłumaczek współdziałają w przekładzie szkockich elementów kulturowych.

The aim of this thesis is to analyze the translation of culture–specific items in the Polish translations of Diana Gabaldon’s Outlander and Dragonfly in Amber, published as Obca and Uwięziona w bursztynie. The study focuses on selected elements of Scottish culture, especially those connected with food and beverages, Scottish Highland Dress, social terms, customs and festivities. Particular attention is paid to translation strategies such as domestication and foreignization, as well as to selected translation techniques used to render culture–specific items in Polish. The thesis combines reception–oriented, textual and translator–oriented perspectives. The theoretical part discusses reader reception, definitions of translation, the concept of culture, culture–specific items, domestication and foreignization, translation techniques, functionalist approaches and the translator’s role as a cultural mediator and co–author. The analytical part consists of three main components. First, a reader reception questionnaire examines how Polish readers understand selected Scottish culture–specific items and which translation solutions they find the most understandable or suitable. Secondly, the textual analysis compares selected examples from both Polish volumes in order to identify the strategies and techniques used in the translation of culture–specific items. Thirdly, the translators’ bibliographic and genre–based profiles are discussed as a complementary context for interpreting possible translation tendencies. These three components are then brought together in order to determine how reader reception, translation strategies and translators’ profiles interact in the treatment of Scottish culture–specific items.