Rola intuicji w teorii odniesienia

Celem pracy jest ustalenie, jaką rolę pełni intuicja w metodologii teorii odniesienia. Praca ma charakter eksploracyjny. Zatem osiągnięcie powyższego celu polega na zaprezentowaniu wyjaśnienia jak najszerszej gamy użyć odwołania do intuicyjności w tej teorii ze szczególnym uwzględnieniem tych użyć, które dotychczas były w literaturze pominięte. Cel ten jest osiągnięty poprzez zaprezentowanie szeregu analiz, które prowadzą do wielu pomniejszych ustaleń dotyczących roli intuicji w teorii odniesienia oraz konsekwencji tej roli.

W rozdziale drugim zaprezentowane jest ilościowo-jakościowe badanie dotyczące praktyki odwołania do intuicyjności w tekstach źródłowych z zakresu teorii odniesienia. Wyniki badania dotyczą czterech aspektów tej praktyki: a) wskaźników praktyki odwołania do intuicyjności, b) tematu zdań intuicyjnych, c) tego czy intuicyjność dotyczy stosowalności pojęć czy ogólnych ich cech oraz d) związku intuicyjności zdań z argumentami na rzecz ich treści.

Rozdziały trzeci i czwarty poświęcone są roli intuicji w tzw. metodzie przypadków. W rozdziale trzecim opisuję, przeoczoną dotychczas, procedurę interpretacyjną metody przypadków, w ramach której ustala się zbiór stanów rzeczy będących denotacją opisu danego eksperymentu myślowego. Pokazuję, że władzą poznawczą umożliwiającą przeprowadzenie tej procedury jest intuicja semantyczna, oraz prezentuję wyjaśnienie mechanizmu odpowiedzianego za przeprowadzenie tej procedury.

W rozdziale czwartym analizuję rolę intuicji semantycznych w procedurze rozróżniającej metody przypadków w ramach teorii odniesienia. Procedura ta polega na ustaleniu, czy dany eksperyment myślowy przedstawia sytuację zgodną z przewidywaniami analizowanej teorii. W rozdziale tym pokazuję, że intuicja pełni odmienną rolę w teorii odniesienia niż w większości innych teorii filozoficznych. W teorii odniesienia intuicje semantyczne dotyczące odniesienia wyrażeń są bowiem zbiorem danych, które mają być wyjaśnione, natomiast np. w epistemologii, czy w większości innych teorii, intuicje te mogą być źródłem uzasadnienia, nie będąc jednocześnie przedmiotem wyjaśnienia tych teorii.

Rozdział piąty poświęcony jest dwóm centralnym sporom w dyskusji nad rolą intuicji w metodologii filozoficznej: sporowi o rzetelność metodologii filozofii oraz sporowi o naturalizm metodologiczny. W rozdziale tym rekonstruuję stanowisko naturalizmu metodologicznego w ten sposób, że odpowiedź na pytanie, czy stanowisko to jest adekwatne do opisu danej teorii jest uzależnione od ustaleń dotyczących tego, jaką rolę pełnią intuicje w metodologii tej teorii oraz tego, czy rola ta jest uzasadniona. W odniesieniu do ustaleń z poprzednich rozdziałów pokazuję, że umiarkowana wersja naturalizmu metodologicznego jest adekwatnym stanowiskiem dla teorii odniesienia, co jest jednocześnie pozytywną odpowiedzią na pytanie o rzetelność metodologii teorii odniesienia.

The aim of my thesis is to determine the role of intuition within a methodology of the theory of reference. The work is exploratory. The goal is to present an explanation of as wide as possible range of roles that intuition do or might play, with particular emphasis on the roles that are overlooked in the literature so far. This goal is achieved by means of several detailed analyses presented in the thesis, that lead to several particular results concerning the role of intuition within the theory of reference and methodological consequences of that role.

In chapter 2, I present a study that concerns the practice of the so-called intuition-talk in actual philosophical works on reference. In the study four aspects of the intuition-talk were examined: a) the indicators for intuition-talk; b) the subject of a particular instance of intuition-talk; c) the issue whether a particular instance of intuition-talk concerns applicability of some concept or general principles; d) the relationship between intuitive claims, and arguments in favor of these claims.

Chapters 3 and 4 are devoted to the role of intuition within the method of cases. In chapter 3 I discuss the, overlooked so far, interpretative procedure within which we establish a set of state of affairs that are the denotation of a description within a particular thought experiment. I show that the cognitive capacity that enables us to employ this procedure is semantic intuition, and I explain the mechanism that is responsible for formulating the verdicts of semantic intuition within this procedure.

In chapter 4, I analyze the role that semantic intuitions play within the discriminatory procedure of the method of cases used in the theory of reference. Within this procedure we determine whether a particular thought experiment presents a state of affairs that is consistent with a scrutinized theory. I show that the role of intuition is different in the theory of reference than in most other philosophical theories. In the theory of reference, verdicts of semantic intuition constitute the set of data that is to be explained by this theory. In contrary to most other philosophical theories, intuition in theory of reference is a subject of explanation, but cannot be a source of evidence.

The last chapter 5 is devoted to the two disputes that are central for the discussion on the methodological role of intuition in philosophy: the first dispute concerns the problem of reliability of philosophical methodology, the second one concerns the question of whether the methodological naturalism is a proper stance to describe philosophical methodology. In this chapter I reconstruct methodological naturalism and show that the answer to the second dispute relies on the answer to the first one. Appealing to the results from previous chapters I show that a moderate version of methodological naturalism is a proper stance towards the methodology of theory of reference and thereby that the methodology of theory of reference is reliable.