Debata konkursowa jako gatunek retoryczny. Studium w czterech wymiarach

Rozprawa stanowi pierwszą całościową monografię debaty konkursowej opracowaną z perspektywy retorycznej krytyki gatunku. Opracowanie opiera się na autorskim korpusie debat, badaniach ankietowych oraz obserwacjach in situ. Krytyczno-retoryczne studium w czterech wymiarach pozwoliło wypracować szereg wniosków umożliwiających lepsze rozumienie debaty konkursowej jako gatunku retorycznego. W wymiarze komunikacyjno-teleologicznym zrekonstruowano cele i hierarchie ról uczestników, opisano teleologię debaty jako symulowanego sporu oraz wskazano na ludyczność i dylematy etyczne związane z praktykowaniem tego gatunku. W wymiarze czasowo-przestrzennym zoperacjonalizowano czas gatunku jako sekwencję następujących po sobie etapów, opisano przestrzeń interakcji i odbioru, a także specyfikę debat online i tekstowych. W wymiarze dyskursywno-podmiotowym zaproponowano trójwarstwowy model etosu, przeanalizowano kryteria oceny, horyzont oczekiwań i style komunikacji w trzech ekosystemach: edukacyjnym, partycypacyjnym i sportowym. W wymiarze kompozycyjno-stylistycznym przedstawiono wzorce dispositio, typologię argumentów oraz zarysowano socjolekt debatancki. Praca dostarcza narzędzi do dalszych badań: procedur obserwacji in situ oraz zaanotowanego korpusu debat konkursowych. Wyniki poszerzają wiedzę o mechanizmach perswazji i argumentacji, a zaproponowana metoda retoryki korpusowej otwiera nowe możliwości analizy innych dyskursów.

The dissertation presents the first comprehensive monograph of competitive debate developed from the perspective of rhetorical generic criticism. The study uses an original debate corpus, survey research, and in situ observations. A four-dimensional critical-rhetorical analysis made it possible to formulate a series of findings that enhance understanding of competitive debate as a rhetorical genre. In the communicative-teleological dimension, the research reconstructs participants’ goals and role hierarchies, describes the teleology of debate as a simulated dispute, and highlights the ludic elements and ethical dilemmas inherent in practicing this genre. In the spatio-temporal dimension, it operationalizes genre time as a sequence of successive stages, analyzes the spaces of interaction and reception, and examines the specific features of online and text-based debates. The discursive-subjective dimension proposes a three-layer ethos model and analyzes evaluation criteria, audience expectations, and communication styles across three ecosystems—educational, participatory, and competitive. The compositional-stylistic dimension presents patterns of dispositio, a typology of arguments, and the competitive debaters’ sociolect. The work provides tools for further research, including in situ observation procedures and an annotated corpus of competitive debates. Its findings broaden knowledge of persuasion and argumentation mechanisms, while the proposed method of corpus rhetoric opens new possibilities for analyzing other forms of discourse.