MIĘDZY DUMĄ, WSTYDEM A SPRAWCZOŚCIĄ. Tożsamość i mentalność mieszkańców małych miast w Polsce. Analiza porównawcza.

W niniejszej pracy licencjackiej podejmuję problem tożsamości i mentalności mieszkańców małych miast w Polsce. Analizuję sposób, w jaki mieszkańcy Ziem Zachodnich i Północnych oraz rdzennej Polski postrzegają siebie, swoje miejsce zamieszkania i pozycję, zarówno w społeczności lokalnej, jak i w społeczeństwie ogółem.

Punktem wyjścia do pracy są osobiste doświadczenia zderzenia dumy z miejsca pochodzenia z zewnętrzną oceną, które doprowadziły do pytania: czy istnieje coś, co można nazwać mentalnością małomiasteczkową i co ona naprawdę oznacza?

Teoretyczne zaplecze pracy tworzą: interakcjonizm symboliczny Herberta Blumera, teoria habitusu Pierre’a Bourdieu, socjologia emocji oraz refleksja nad materialnym dziedzictwem miejsca w ujęciu Bruno Latoura.

Badanie opiera się na triangulacji metod: indywidualnych wywiadach pogłębionych z mieszkańcami małych miast z różnych regionów Polski oraz danych z ogólnopolskiego sondażu CBOS.

Główna oś porównawcza przebiega między małymi miastami Ziem Zachodnich i Północnych a miastami rdzennej Polski. Z analizy wyłonił się obraz mentalności małomiasteczkowej jako zjawiska złożonego: wspólnota małego miasta jest zarazem zasobem i pułapką — oferuje bliskość i sieci wsparcia, lecz rodzi też presję konformizmu i intensywną kontrolę społeczną. Duma, wstyd i sprawczość okazują się pojęciami dynamicznymi, zmiennymi w zależności od etapu biograficznego, historii miejsca i pozycji jednostki.

Niniejsza praca pokazuje, że mentalność małomiasteczkowa istnieje, lecz nie jako trwała właściwość populacji, ale jako dynamiczna struktura znaczeń kształtowana przez historię, miejsce zamieszkania i życiowe doświadczenia jednostki.

In this bachelor’s thesis, I examine the question of identity and mentality among residents of small towns in Poland. I analyse how residents of the Polish Western and Northern Territories and of core Poland perceive themselves, their place of residence, and their position—both within the local community and in society at large.

The starting point for this thesis is my personal experience of the clash between pride in my place of origin and external judgment, which led to the question: is there such a thing as a “small-town mentality,” and what does it really mean? The theoretical framework of the study is based on Herbert Blumer’s symbolic interactionism, Pierre Bourdieu’s theory of habitus, the sociology of emotions, and Bruno Latour’s reflection on the material heritage of place.

The study employs a triangulation of methods: in-depth individual interviews with residents of small towns from various regions of Poland and data from a nationwide CBOS survey.

The main axis of comparison runs between small towns in the Western and Northern Territories and towns in core Poland. The analysis revealed a picture of small-town mentality as a complex phenomenon: the small-town community is both a resource and a trap—it offers closeness and support networks, but also generates pressure to conform and intense social control. Pride, shame, and agency turn out to be dynamic concepts, varying depending on the stage of life, the history of the place, and the individual’s position.

This thesis shows that the small-town mentality exists, but not as a permanent characteristic of the population rather as a dynamic structure of meanings shaped by history, place of residence, and the individual’s life experiences.