Insegnamento delle preposizioni italiane in chiave deduttiva e induttiva

Niniejsza praca poświęcona jest analizie nauczania włoskich przyimków miejsca w ujęciu dedukcyjnym i indukcyjnym. Punktem wyjścia badań jest założenie, że przyimki należą do najbardziej problematycznych zagadnień gramatycznych w nauczaniu języka włoskiego jako obcego, a sposób ich prezentacji może znacząco wpływać na proces uczenia się. Celem pracy było określenie, w jaki sposób podejście glottodydaktyczne wpływa na typologię ćwiczeń wykorzystywanych do nauczania przyimków miejsca. Badanie oparto na analizie sześciu podręczników do nauki języka włoskiego na poziomie A2. Trzy z nich reprezentują podejście indukcyjne, a trzy podejście dedukcyjne. Podstawę teoretyczną pracy stanowiły klasyfikacja przyimków według Serianniego (1989) oraz typologia podejść glottodydaktycznych zaproponowana przez Danesiego (1988). Analizie poddano sposób prezentacji materiału gramatycznego, organizację rozdziałów poświęconych przyimkom miejsca, zastosowaną oprawę wizualną oraz typy ćwiczeń występujących po wprowadzeniu zagadnienia. Wyniki badania wskazują, że zasadnicza różnica między podejściem indukcyjnym a dedukcyjnym dotyczy funkcji ćwiczeń w procesie nauczania. W materiałach indukcyjnych ćwiczenia pełnią rolę narzędzia prowadzącego ucznia do samodzielnego odkrywania reguł gramatycznych poprzez obserwację, klasyfikację i analizę przykładów. W materiałach dedukcyjnych ćwiczenia służą przede wszystkim utrwalaniu wcześniej wyjaśnionych reguł oraz ich kontrolowanemu zastosowaniu w praktyce. Analiza potwierdziła istnienie wyraźnego związku między przyjętym podejściem glottodydaktycznym a strukturą oraz funkcją ćwiczeń dotyczących włoskich przyimków miejsca.

This thesis is devoted to the analysis of the teaching of Italian prepositions of place through deductive and inductive approaches. The study is based on the assumption that prepositions are among the most challenging grammatical aspects in the teaching of Italian as a foreign language and that the way they are presented may significantly influence the learning process. The aim of the thesis was to determine how the chosen language-teaching approach affects the types of exercises used to teach prepositions of place. The research is based on the analysis of six Italian language textbooks designed for A2-level learners. Three of them represent the inductive approach, while the remaining three follow the deductive approach. The theoretical framework draws on Serianni’s (1989) classification of prepositions and Danesi’s (1988) typology of language-teaching approaches. The analysis focused on the presentation of grammatical content, the organization of textbook units devoted to prepositions of place, the visual materials employed, and the types of exercises provided after the introduction of the topic. The findings indicate that the main difference between the inductive and deductive approaches lies in the role assigned to exercises within the learning process. In inductive materials, exercises serve as tools that guide learners towards the independent discovery of grammatical rules through observation, classification, and analysis of examples. In deductive materials, exercises are primarily intended to reinforce previously explained rules and to provide controlled practice. The analysis confirmed a clear relationship between the adopted language-teaching approach and both the structure and function of exercises designed to teach Italian prepositions of place.

La presente tesi è dedicata all’analisi dell’insegnamento delle preposizioni di luogo italiane secondo gli approcci deduttivo e induttivo. Il punto di partenza della ricerca è l’assunto che le preposizioni rappresentino uno degli aspetti grammaticali più problematici nell’insegnamento dell’italiano come lingua straniera e che le modalità della loro presentazione possano influenzare significativamente il processo di apprendimento. L’obiettivo del lavoro è stato quello di individuare in che modo l’approccio glottodidattico adottato influisca sulla tipologia degli esercizi utilizzati per l’insegnamento delle preposizioni di luogo. La ricerca si basa sull’analisi di sei manuali di italiano per apprendenti di livello A2. Tre di essi rappresentano l’approccio induttivo, mentre gli altri tre quello deduttivo. Il quadro teorico di riferimento è costituito dalla classificazione delle preposizioni proposta da Serianni (1989) e dalla tipologia degli approcci glottodidattici elaborata da Danesi (1988). L’analisi ha preso in esame le modalità di presentazione dei contenuti grammaticali, l’organizzazione delle unità dedicate alle preposizioni di luogo, gli elementi visivi impiegati e le tipologie di esercizi proposte dopo l’introduzione dell’argomento. I risultati mostrano che la differenza principale tra l’approccio induttivo e quello deduttivo riguarda la funzione degli esercizi nel processo di insegnamento. Nei materiali di impostazione induttiva, gli esercizi guidano lo studente alla scoperta autonoma delle regole grammaticali attraverso l’osservazione, la classificazione e l’analisi degli esempi. Nei materiali di impostazione deduttiva, invece, gli esercizi sono finalizzati soprattutto al consolidamento delle regole precedentemente spiegate e alla loro applicazione controllata nella pratica. L’analisi ha confermato l’esistenza di una chiara relazione tra l’approccio glottodidattico adottato e la struttura nonché la funzione degli esercizi dedicati alle preposizioni di luogo italiane.