Analiza wschodniego wariantu starolitewskiego języka pisanego na podstawie twórczości Konstantego Szyrwida i Jana Jachnowicza

Praca magisterska poświęcona jest analizie wschodniego wariantu pisemnego języka litewskiego w XVI–XVII wieku ze szczególnym uwzględnieniem twórczości Konstantinasa Sirvydasa i Jonasa Jaknavičiusa. Podstawę źródłową stanowią obie części Punktai sakymų (1629, 1644) oraz Ewangelie polskie y litewskie (1647). Celem badań było ukazanie, jak w tekstach religijnych realizował się kompromis między tendencją do tworzenia normy ogólnej a zakorzenieniem w dialektach wschodnioauksztockim i dzukijskim. Analiza wykazała, że język Sirvydasa miał charakter bardziej uniwersalny, podporządkowany potrzebom duszpasterskim całej wspólnoty, podczas gdy język Jaknavičiusa zdradzał silniejsze związki z lokalnym środowiskiem i gwarą wschodnią. Istotnym kontekstem badań była sytuacja wielojęzyczności i stopniowej utraty pozycji języka staroruskiego na rzecz polszczyzny i litewskiego. Praca wnosi nowy wkład do badań nad dziejami języka litewskiego, pokazując zróżnicowanie i dynamikę jego wariantu wschodniego oraz rolę jezuitów i franciszkanów w utrwalaniu litewskiego jako języka kaznodziejskiego.

Magistro darbas skirtas rytinio rašytinės lietuvių kalbos varianto XVI–XVII a. analizei, ypatingą dėmesį skiriant Konstantino Sirvydo ir Jono Jaknavičiaus kūrybai. Pagrindinę šaltinių bazę sudaro abi Punktai sakymų dalys (1629, 1644) ir Ewangelie polskie y litewskie (1647). Tyrimo tikslas – parodyti, kaip religiniuose tekstuose reiškėsi kompromisas tarp bendrinės normos kūrimo siekio ir ryšių su rytų aukštaičių bei dzūkų tarmėmis. Analizė parodė, kad Sirvydo kalba buvo labiau universalizuota, pritaikyta visai bendruomenei, o Jaknavičiaus tekstai aiškiau atspindėjo vietos aplinką ir rytų aukštaičių tarmės bruožus. Svarbus tyrimo kontekstas – daugiakalbystės situacija ir laipsniškas senosios rusėnų kalbos vaidmens mažėjimas, didėjant lenkų kalbos ir lietuvių raštijos reikšmei. Darbas papildo lietuvių kalbos istorijos tyrimus, atskleisdamas rytinio varianto įvairovę ir dinamiką bei jėzuitų ir pranciškonų indėlį į lietuvių kalbos, kaip pamokslavimo priemonės, įtvirtinimą.