Antynomia aktora-obserwatora w dialektyce Kanta. Postęp jako praktyka samowychowawcza wśród narodów

Praca podejmuje problem liberalizmu w filozofii politycznej Immanuela Kanta. Punktem wyjścia jest analiza pokantowskich nurtów interpretacyjnych oraz powojennego, liberalnego zwrotu teoretyków polityki ku jego myśli społecznej, zestawiona ze skrajnymi przypadkami wykorzystania tej doktryny do usprawiedliwiania rządów totalitarnych (Alfred Baeumler, Ernst Krieck) oraz do heglowskiego zniesienia różnicy między aktorem a obserwatorem na rzecz jednego, wszechogarniającego podmiotu (Alexandre Kojève). W pracy przyjęto podejście heurystyczne, koncentrując się na założeniach oraz konsekwencjach poszczególnych interpretacji.

Centralną kategorią analizy jest pojęcie postępu, rozpatrywane kolejno jako: metoda dialektyczna oparta na antynomii władzy sądzenia, urzeczywistnienie zamysłu przyrody (Naturabsicht), projekt oświecenia moralnego oraz „konfliktowa teoria rozwoju społecznego wynikająca z nietowarzyskiej towarzyskości (ungesellige Geselligkeit). Teza pracy głosi, że wieloznaczny projekt postępu u Kanta domaga się uwzględnienia w rewizji postulatów demokracji liberalnej, tak by dowartościować narodowe formy polityczne oparte na prymacie regulatywnej idei samowychowania (Selbsterziehung).

This thesis addresses the problem of liberalism in the political philosophy of Immanuel Kant. Its point of departure is an analysis of post-Kantian interpretive currents and of the postwar liberal turn taken by political theorists toward Kant's social thought, set against extreme cases in which this doctrine was invoked to justify totalitarian rule (Alfred Baeumler, Ernst Krieck) or to effect a Hegelian abolition of the distinction between actor and observer in favour of a single, all-encompassing subject (Alexandre Kojève). The thesis adopts a heuristic approach, focusing on the assumptions and consequences of particular interpretations.

The central category of analysis is the concept of progress, considered in turn as: a dialectical method grounded in the antinomy of the power of judgment, the realization of nature's design (Naturabsicht), a project of moral enlightenment, and a conflictual theory of social development arising from unsociable sociability (ungesellige Geselligkeit). The thesis argues that Kant's ambiguous project of progress calls for consideration in any revision of the postulates of liberal democracy, so as to accord due weight to national political forms grounded in the primacy of the regulative idea of self-education (Selbsterziehung).