Wpływ sposobu cieniowania na iluzję inwersji rzeźby terenu

Celem niniejszej pracy była ocena wpływu sposobu cieniowania rzeźby terenu na występowanie efektu iluzji inwersji rzeźby. Aby ocenić wpływ sposobu cieniowania na iluzję inwersji rzeźby przygotowano wizualizacje modeli rzeźby terenu z zastosowaniem cieniowania jednokierunkowego i cieniowania wielokierunkowego. Cieniowanie wielokierunkowe, w przeciwieństwie do tradycyjnie stosowanego cieniowania jednokierunkowego, zakłada wykorzystanie wielu źródeł światła. Zarówno w przypadku cieniowania jednokierunkowego, jak i wielokierunkowego, wykonano zobrazowania w dwóch wariantach położenia azymutu głównego źródła światła: 225° i 337,5°. Na potrzeby badania opracowano cieniowane wizualizacje rzeźby terenu dla 10 obszarów. W badaniu ankietowym udział wzięły 352 osoby, studenci studiów pierwszego stopnia na kierunkach geografia i gospodarka przestrzenna na Wydziale Geografii i Studiów Regionalnych Uniwersytetu Warszawskiego. Na podstawie uzyskanych odpowiedzi określono wpływ sposobu cieniowania na poprawność i czas odpowiedzi. Następnie, w celu zobrazowania efektu rodzaju cieniowania na mapę tematyczną z pełną treścią, opracowane zostały cztery mapy obszaru okolic pasma górskiego w Szwajcarii. W przypadku pierwszych dwóch map wykorzystano metodę cieniowania jednokierunkowego, w kolejnych dwóch metodę cieniowania wielokierunkowego. Mapy zostały następnie ocenione empirycznie przez 31 osób. Pracę zamyka dyskusja wyników oraz podsumowanie zawierające zalecenia dotyczące redakcji map, wykorzystujących cieniowanie rzeźby terenu jako podkład, stosowane w taki sposób, aby uniknąć efektu iluzji inwersji rzeźby.

The aim of this study was to assess the impact of terrain shading methods on the occurrence of the terrain inversion illusion. In order to assess the impact of shading methods on the terrain inversion illusion, visualisations of terrain models were prepared using unidirectional and multidirectional shading. Multidirectional shading, unlike the traditionally used single-directional shading, involves the use of multiple light sources. For both single-directional and multi-directional shading, images were created in two variants of the azimuth position of the main light source: 225° and 337.5°. For the purposes of the study, shaded terrain visualisations were developed for 10 areas. The survey was completed by 352 first-year students of geography and spatial management at the Faculty of Geography and Regional Studies of the University of Warsaw. Based on the responses obtained, the impact of the shading method on the accuracy and response time was determined. Next, in order to illustrate the effect of the type of shading on a thematic map with full content, four maps of the area around a mountain range in Switzerland were developed. The first two maps used the single-directional shading method, while the next two used the multidirectional shading method. The maps were then evaluated empirically by 31 people. The paper concludes with a discussion of the results and a summary containing recommendations for the editing of maps using terrain shading as a background, applied in such a way as to avoid the effect of terrain inversion illusion.