Osobowość proaktywna jako czynnik chroniący przed negatywnymi skutkami parentyfikacji na dobrostan psychiczny

Parentyfikacja, rozumiana jako odwrócenie ról w systemie rodzinnym, jest uznawana za czynnik ryzyka obniżonego dobrostanu psychicznego w dorosłości. Celem badania było sprawdzenie, czy osobowość proaktywna moderuje zależność między parentyfikacją a dobrostanem psychicznym u młodych dorosłych. Badaniem objęto 171 osób w wieku 18–29 lat posiadających co najmniej jedno rodzeństwo. Zastosowano skróconą wersji Inwentarza Parentyfikacji, Inwentarza Proaktywnego Radzenia Sobie oraz Skali Dobrostanu Psychicznego Ryff. Hipoteza o związku parentyfikacji z dobrostanem potwierdziła się częściowo: istotny ujemny związek dotyczył wyłącznie spostrzeganej niesprawiedliwości, nie zaś parentyfikacji skoncentrowanej na rodzicu, na rodzeństwie ani wyniku ogólnego parentyfikacji. Hipoteza o ochronnej roli proaktywności nie została potwierdzona — u osób o wyższym poziomie proaktywności ujemny związek parentyfikacji skoncentrowanej na rodzeństwie z dobrostanem był silniejszy, co stanowi wzorzec odwrotny do zakładanego. Analiza eksploracyjna wykazała, że osoby pierworodne uzyskiwały wyższe wyniki parentyfikacji niż urodzeni kolejno, choć grupy nie różniły się poziomem dobrostanu. Wyniki sugerują, że to subiektywne poczucie niesprawiedliwości — nie zaś samo doświadczenie obowiązków opiekuńczych — wiąże się z obniżonym dobrostanem w dorosłości.

Parentification, understood as a reversal of roles within the family system, is recognized as a risk factor for reduced psychological well-being in adulthood. The aim of the study was to examine whether proactive personality moderates the relationship between parentification and psychological well-being in young adults. The study included 171 participants aged 18–29 with at least one sibling. A shortened version of the Parentification Inventory, the Proactive Coping Inventory, and Ryff’s Scales of Psychological Well-Being were used. The hypothesis regarding the relationship between parentification and well-being was partially confirmed: a significant negative relationship was found only for perceived unfairness, but not for parent-focused parentification, sibling-focused parentification, or the overall parentification score. The hypothesis regarding the protective role of proactivity was not confirmed — among individuals with higher levels of proactivity, the negative relationship between sibling-focused parentification and well-being was stronger, representing a pattern opposite to the one assumed. Exploratory analysis showed that firstborn participants obtained higher parentification scores than later-born participants, although the two groups did not differ in their level of well-being. The results suggest that it is the subjective sense of unfairness — rather than the experience of caregiving duties itself — that is associated with reduced well-being in adulthood.