Obraz pracy kobiet w KHS Krosno

Celem pracy jest analiza indywidualnych doświadczeń zawodowych oraz fabrycznej codzienności kobiet zatrudnionych na stanowiskach fizycznych w Krośnieńskich Hutach Szkła „Krosno” w latach 1957–2010. Badanie wykorzystuje kategorię płci kulturowej do analizy mechanizmów funkcjonowania zakładu przemysłowego. Podstawą źródłową są trzy wywiady przeprowadzone z byłymi pracownicami huty, które uzupełniono analizą prasy zakładowej. Zastosowanie metody historii mówionej pozwoliło odtworzyć indywidualną perspektywę świadkiń oraz znaczenia nadawane przez nie przeszłości, unikając skupiania się wyłącznie na faktografii. Badanie wykazało, że pamięć narratorek pozostaje podporządkowana wydarzeniom biograficznym oraz czasowi aktywności zawodowej, a nie oficjalnym cezurom politycznym. Analiza językowa ujawniła posługiwanie się specyficznym żargonem szklarskim. Wnioski z zasadniczej części pracy, badającej doświadczenie rozmówczyń, są następujące. Dla kobiet pochodzących ze wsi nieformalna praca w charakterze pomocy domowej stanowiła etap pośredni w migracji, otwierający drogę do emancypacji. Adaptacja w hucie odbywała się w modelu natychmiastowego włączenia w proces produkcyjny bez wcześniejszego formalnego przeszkolenia. Stanowisko pomocnicze („transportowa”) realizowało model pracy zarobkowej, zaś praca malarki pracy zawodowej. Analiza awansu wykazała, że obowiązujący wykaz prac wzbronionych kobietom oraz tradycyjny podział ról istotnie utrudniał kobietom rozwój kariery oraz ukazała działanie mechanizmów „szklanego sufitu” oraz „szklanych ruchomych schodów”. Opisano ponadto funkcjonowanie nieformalnych rytuałów w zakładzie, związanych z dyscypliną. Stwierdzono stałą ekspozycję rozmówczyń na uciążliwe warunki (hałas, wysoka temperatura, opary farb) oraz świadome naruszanie zasad BHP dla poprawy bieżącego komfortu, przy czym odłożone skutki zdrowotne (ubytki słuchu, zwyrodnienia stawów dłoni, chrypka malarska) ujawniły się w pełni dopiero w wieku emerytalnym. Opisano również strategie radzenia sobie z podwójnym obciążeniem obowiązkami zawodowymi i domowymi.

This study examines the individual work experiences and everyday life of women employed in manual occupations at the Krosno Glassworks “Krosno” between 1957 and 2010. Drawing on gender as an analytical category, it explores the ways in which gender shaped the functioning of an industrial workplace. The study is based primarily on three oral history interviews with former female employees of the glassworks, complemented by an analysis of the factory press. The use of oral history methodology makes it possible to reconstruct the interviewees’ individual perspectives and the meanings they attach to their past experiences, rather than reducing their accounts to a source of factual information alone. The analysis demonstrates that the narrators’ memories are organised primarily around biographical events and periods of employment rather than official political turning points. A linguistic analysis also identifies the use of specialised glassmaking terminology and workplace jargon. The central findings concern the women’s experiences of entering, adapting to, and advancing within the workplace. For women from rural backgrounds, informal employment as domestic servants often constituted an intermediate stage in the process of migration and provided an opportunity for greater economic and social independence. Their transition into factory work typically involved immediate incorporation into the production process, without prior formal training. Work in the auxiliary position known as “transportowa” reflected a form of wage labour, whereas employment as a glass painter displayed characteristics of a skilled occupation and professional work. The analysis of career advancement demonstrates that both the legally defined restrictions on women’s employment and the persistence of traditional gender roles significantly constrained women’s opportunities for professional development. At the same time, the women’s experiences reveal the operation of mechanisms associated with the “glass ceiling” and the “glass escalator”. The study further describes the functioning of informal workplace rituals associated with discipline. The women interviewed were routinely exposed to arduous working conditions, including high levels of noise, elevated temperatures, and paint fumes. At the same time, they sometimes deliberately disregarded occupational health and safety regulations in order to alleviate the immediate discomfort of their work. The long-term health consequences of these conditions, including hearing loss, degenerative joint disease and the hoarseness associated with painting work, became fully apparent only after retirement. Finally, the study examines the strategies women developed to manage the competing demands of paid employment and domestic responsibilities.