Ochrona wierzycieli i wspólników mniejszościowych w prawie polskim w świetle zmian dokonanych implementacją Dyrektywy ParlamentuEuropejskiego i Rady (UE) 2019/2121 z dnia 27 listopada 2019 roku

Praca magisterska stanowi omówienie i analizę implementacji do polskiego porządku prawnego przepisów Dyrektywy 2019/2121 regulujących ochronę wspólników i akcjonariuszy mniejszościowych oraz wierzycieli spółek kapitałowych, które poddają się transgranicznym transformacjom korporacyjnym. Harmonizacja stanowi bowiem kamień milowy dla rozwoju gospodarki Unii Europejskiej, wieńcząc wieloletnie postulaty oraz rozwiązując problemy wybrakowanych regulacji dotyczących ochrony ww. podmiotów, które były sygnalizowane zarówno w doktrynie, orzecznictwie i w praktyce obrotu gospodarczego. Podmioty te były bowiem szczególnie narażone na pogorszenie swojej sytuacji prawnej w związku z transgranicznymi transformacjami spółek. Wynikało to nie tylko z realnej niemożności powstrzymania takiej reorganizacji, która często przekładała się na, odpowiednio, praktyczny brak możliwości wykonywania praw korporacyjnych przez wspólników (akcjonariuszy) mniejszościowych czy skuteczne dochodzenie roszczeń przez wierzycieli spółek wskutek zmiany reżimu prawnego. Nowelizacja stanowi o tym, że ustawodawca unijny przykłada coraz to większą wagę harmonizacji przepisów o charakterze protekcyjnym i wzmocnienia pozycji ww. podmiotów. Nowe regulacje hormonizują mobilności spółek handlowych w kontekście transgranicznych łączeń, podziałów oraz przekształceń – obszarów, które dotychczas nie były kompleksowo uregulowane ani w prawie unijnym, ani w prawie polskim. Implementacja Dyrektywy 2019/2121 do polskiego porządku prawnego stanowi najdonioślejszą nowelizację k.s.h. ostatnich lat. Co więcej, nowelizacja Dyrektywy 2017/1132 wprowadziła obligatoryjne, minimalne standardy ochrony interesariuszy. W prawie polskim, nowe przepisy są w zasadzie analogiczne treściowo do tych, które wprowadzono na gruncie unijnym. Wspólnikom (akcjonariuszom) oraz wierzycielom nadano prawa o charakterze informacyjno-konsultacyjnym, zwiększono możliwość partycypacji tych podmiotów w procesach reorganizacji spółek, zagwarantowano możliwość zwrócenia się przez te podmioty do sądu, np. gdy sytuacja prawna tych podmiotów mogłaby zostać zagrożona z uwagi na wysokie ryzyko niewypłacalności spółki będącej rezultatem danej transformacji korporacyjnej. Celem realizacji uprawnień wierzycieli przyznano im, m.in. prawo żądania zabezpieczenia roszczeń oraz ochronę w postaci solidarnej odpowiedzialności spółek uczestniczących w podziale transgranicznym. Natomiast podstawową ochronę wspólników (akcjonariuszy) mniejszościowych wprowadzono jako uprawnienie do żądania odkupu udziałów lub akcji oraz do wniesienia powództwa o dopłatę w gotówce dla wspólnika niezgadzającego się na stosunek wymiany. Nowe ramy prawne zapewniają jasne, pewne i praktyczne rozwiązania prawne. Implementowane do prawa polskiego przepisy Dyrektywy 2019/2121 stanowią kompleksową regulację uwzględniającą specyfikę polskiego porządku prawnego. Nowe przepisy zasadnie wprowadzono do aktu rangi ustawowej, jakim jest k.s.h., co zapewnia spójność systemową oraz przejrzystość prawa. Zmiany wspierają również wzrost mobilności korporacyjnej przedsiębiorstw, jednocześnie uwzględniając uzasadnione interesy ich interesariuszy. Niemniej jednak, de lege ferenda należałoby wprowadzić pewne zmiany, chociażby w postaci wdrożenia tzw. testu wypłacalności czy ograniczenie odpowiedzialności spółki dzielonej oraz nowo utworzonych spółek do wartości netto aktywów przyznanych każdej z tych spółek w planie podziału transgranicznego.

This thesis presents a practical overview and analysis of the implementation into the Polish legal order of the provisions of Directive 2019/2121 concerning the protection of minority shareholders and creditors of capital companies undergoing cross-border corporate transformations. This harmonisation represents a milestone in the development of the European Union’s economy, addressing demands and deficiencies in the regulatory framework concerning the protection of the aforementioned stakeholders, as repeatedly emphasised in legal doctrine, case law, and commercial practice. These stakeholders were particularly vulnerable to the deterioration of their legal position in the context of cross-border corporate reorganisations. This vulnerability stemmed not only from their de facto inability to prevent such reorganisations, which often resulted in, respectively, the practical impossibility for minority shareholders to exercise their corporate rights, or the effective enforcement of claims by creditors due to a change in the applicable legal regime. The amendment illustrates that the EU legislature increasingly prioritises the harmonisation of protective provisions and the strengthening of the position of affected stakeholders. The new regulations harmonise the mobility of companies in the context of cross-border mergers, divisions, and conversions – areas previously not comprehensively regulated under either EU, or Polish law. The implementation of Directive 2019/2121 into the Polish legal order constitutes the most significant amendment to the Polish Commercial Companies Code (k.s.h.) in recent years. Moreover, the amendment to Directive 2017/1132 introduced mandatory minimum standards for stakeholder protection. Under Polish law, the new provisions are essentially identical in substance to those adopted at the EU level. Minority shareholders and creditors have been granted information and consultation rights, their participation in corporate reorganisation procedures has been enhanced, and access to judicial review has been guaranteed—e.g., where their legal position may be endangered due to the risk of insolvency of the company resulting from the corporate transformation. In order to facilitate the exercise of their rights, creditors have been granted, inter alia, the right to request adequate security for their claims and protection in the form of joint and several liability of the companies participating in a cross-border division. The core protection for minority shareholders has been introduced in the form of a right to request the buyout of their shares or to bring an action for a cash compensation where the shareholder does not agree with the share exchange ratio. The new legal framework provides clear, certain, and practical legal solutions. The provisions of Directive 2019/2121 implemented into Polish law constitute a comprehensive regulation that takes into account the specific characteristics of the Polish legal system. Their inclusion in a statutory act, namely the Commercial Companies Code (k.s.h.) which ensures systemic coherence and legal transparency. These changes foster the increase of corporate mobility within the internal market, while duly respecting the legitimate interests of affected stakeholders. Nevertheless, de lege ferenda, certain amendments are needed, such as the introduction of a solvency test or the limitation of liability of the divided and newly formed companies to the net asset value allocated to each of them in the cross-border division plan.