Litigating the Internal Energy Market in the Pre-Lisbon Era: Landmark CJEU Cases and Their Actors

Niniejsza praca analizuje rolę Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w kształtowaniu się wewnętrznego rynku energii przed wejściem w życie Traktatu z Lizbony. Przedmiotem badania są spory sądowe oparte na swobodach podstawowych rynku wewnętrznego, z pominięciem prawa konkurencji, prawa pomocy publicznej oraz dyrektyw liberalizacyjnych.

Hipoteza główna zakłada, że wkład Trybunału miał charakter konstytutywny zarówno dla integracji sektora energetycznego, jak i dla samej formy tej integracji, którą można określić jako ogólnorynkową, a nie sektorową, oraz jako orzeczniczą, zanim stała się legislacyjną. Jednocześnie, mimo że rola Trybunału była istotna dla powstania wewnętrznego rynku energii w jego rzeczywistym kształcie, nie była ona wystarczająca, aby samodzielnie doprowadzić do jego ukształtowania.

Wywód rozpoczyna się od zarysu historii prawa energetycznego Unii Europejskiej. Choć energia stanowiła podstawę i przyczynę integracji europejskiej, ponieważ dwa spośród trzech traktatów założycielskich zbudowano wokół węgla i energii jądrowej, to instrument o charakterze ogólnym, czyli traktat EWG, nie zawierał żadnego odniesienia do energii. Paradoksalnie przyszłość sektora należała do ropy naftowej, gazu i energii elektrycznej, a więc do nośników pominiętych w regulacji. Sektor energetyczny musiał zatem zostać zintegrowany, o ile w ogóle, za pomocą norm zaprojektowanych dla całego rynku wewnętrznego.

Następnie praca rekonstruuje krąg podmiotów zaangażowanych w spory energetyczne okresu przedlizbońskiego, to jest Komisję, państwa członkowskie oraz przedsiębiorstwa, i wskazuje Trybunał jako oś, wokół której koncentrowały się ich kontradyktoryjne relacje. W dalszej kolejności analizowane są przełomowe orzeczenia oparte na swobodach.

Wniosek końcowy jest taki, że Trybunał nie był ani biernym arbitrem, ani agresywnym motorem integracji, lecz aktorem wyważonym i ostrożnie zorientowanym na integrację. Dostarczył infrastruktury konstytucyjnej i otworzył drogę do integracji sektora, nie narzucając przy tym instrumentów ani tempa tego procesu, które określiło prawodawstwo wtórne.

Wewnętrzny rynek energii nie został więc po prostu ustanowiony orzeczeniem Trybunału, lecz wyłonił się w drodze sporu, w ramach kontradyktoryjnej konfrontacji, w której prawo i praktyka procesowa nadały formę napięciom politycznym i gospodarczym. Orzecznictwo przesądziło, że sektor zostanie zintegrowany oraz jak daleko sięgają swobody, ustawodawstwo liberalizacyjne przesądziło, czym rynek się stanie, a artykuł 194 TFUE skodyfikował ostatecznie rezultat obu tych procesów.

This thesis examines the role of the Court of Justice of the European Union in the emergence of the internal energy market before the Treaty of Lisbon. It analyses litigation grounded in the fundamental freedoms of the internal market, leaving aside competition law, State aid law and the liberalization directives.

Its central hypothesis is that the Court's contribution was constitutive for the integration of the energy sector and for the form of this integration, which could be described as general-market rather than sectoral, and judicial before it was legislative. However, even that the Court’s role was significant to the internal energy market's development in its actual form, it was not sufficient to produce it individually.

The text starts with brief EU energy law history. Although energy was the backbone and cause of European integration, since two of the three founding Treaties were built around coal and nuclear power, yet the general instrument, the EEC Treaty, contained no reference to energy. Paradoxically, the sector's future belonged to oil, gas and electricity, the fuels left unaddressed. Therefore, the energy sector had to be integrated, if at all, by rules designed for the internal market as a whole.

Then, the thesis reconstructs the actors engaged in the pre-Lisbon energy litigation (the Commission, the Member States and undertakings) and identifies the Court as the axis around which their adversarial interactions turned. It then analyses the landmark judgments built around the freedoms.

The conclusion is that the Court was neither a passive arbiter nor an aggressive engine of integration, but a calibrated and prudently integration-oriented actor. It supplied the constitutional infrastructure and opened the door to the sector's integration without dictating the instruments or the pace of that process, which the secondary legislature supplied.

The internal energy market was accordingly not simply decided by the Court but contested into being through adversarial confrontation, in which law and litigation gave form to political and economic tensions. The case law settled that the sector would be integrated and how far the freedoms reached; the liberalization legislation settled what the market would become, and eventually Article 194 TFEU subsequently codified the result of both.