Zasada odpowiedzialności Hansa Jonasa jako sposób przezwyciężenia idei neutralności aksjologicznej bytu

W rozprawie doktorskiej Zasada odpowiedzialności Hansa Jonasa jako sposóbprzezwyciężenia idei aksjologicznej neutralności bytu interpretuję filozoficzną koncepcjęHansa Jonasa z perspektywy poszukiwania metafizycznych podstaw nowej etyki. Postęptechniczny pozwolił ludzkości na zdobycie nowych możliwości zmieniania środowiskanaturalnego, sprawowanie kontroli nad wieloma procesami przyrodniczymi oraz przyczyniłsię do znaczącego wzrostu naszej władzy nad otaczającą rzeczywistością. Trudno znaleźćsferę ludzkiego życia, która nie byłaby poddana oddziaływaniu postępu technicznego.Ograniczając się jedynie do kilku jaskrawych przykładów: bomba atomowa, załogowa misjalądowania na Księżycu, zapłodnienie in vitro, antybiotyki, Internet, czy samochód, zmieniłysposób życia ludzkości. Możemy tu mówić o oddziaływaniach zarówno o charakterzeglobalnym, np. zmiana składu atmosfery, zmiany sposobów komunikacji, wzrost populacji,jak i bardziej lokalnym, np. konkretne osoby, które zginęły w wypadku samochodowym, czykonkretna para osób komunikująca się dzięki globalnej sieci. Opisywane zmiany rodzą nowepytania o dobro i zło, o to, co powinno być moralnie: zalecane, dopuszczalne oraz to, copowinno być zakazane. Jednocześnie wspominane przemiany doprowadziły do sytuacji, wktórej ludzkość jest zagrożona potencjalną katastrofą, która może zostać spowodowanazarówno przez świadome działania, jak i uboczne, często nieprzewidywalne, skutkiwspominanych procesów.Wstęp pracy prezentuje główne cele badawcze, zastosowaną metodologię orazliteraturę przedmiotu. Aby stworzyć nową etykę, potrzebne są ramy pojęciowe dla naszegosamorozumienia. W związku z tym w pierwszej części rozprawy przedstawiam: metafizycznerozumienie pojęcia życia, które jest istotne dla zrozumienia filozoficznej koncepcji autoraZasady odpowiedzialności. Analizuję również antropologiczne założenia, na których możebazować etyka dla cywilizacji technologicznej. Jonas zwraca uwagę, że postęp technicznyzostał umożliwiony przez rozwój nauk przyrodniczych. W rozprawie przedstawiamproponowaną przez Jonasa interpretację zmian w obrazie świata nastepującą pod wpływempowstawania i zdobywania znaczenia przez przyrodoznawstwo. Koncentruję się przy tym natych aspektach funkcjonowania nauk przyrodniczych, które doprowadziły do ukształtowaniasię idei neutralności aksjologicznej bytu. Przekonanie o neutralnym etycznie charakterzeotaczającego nas świata materialnego jest kolejnym powodem, dla którego sformułowanienowej etyki jest niezmiernie palącym zadaniem. Przyczyniło się bowiem do powstaniasytuacji, w której wzrostowi mocy naszego oddziaływania nie towarzyszy jednoczesnyrozwój norm, pozwalających regulować nasze zachowania. Można wręcz powiedzieć, żewzrostowi mocy towarzyszy proces zmniejszania się znaczenia zasad, które mogłyby byćpotencjalnym narzędziem jego kontrolowania. Opisowi proponowanej przez Jonasainterpretacji owego procesu oraz przedstawieniu idei neutralności aksjologicznej bytupoświęcona jest druga część rozprawy. W trzeciej części pracy analizuję zasadęodpowiedzialności, propozycję nowego imperatywu sformułowanego przez Jonasa, jakoodpowiedź na neutralizację aksjologiczną bytu. Metafizyczne założenia z części pierwszejpozwalają zrozumieć, na jakich założeniach, na temat świata, Jonas opiera swoją etykę.Aksjologiczna neutralizacja bytu z części drugiej pozwala naświetlić trudności, jakienapotyka sformułowanie nowej etyki w momencie dominacji nauk przyrodniczych w sferzepoznawczej. Całość rozprawy prezentuje stanowisko filozoficzne Jonasa jako metafizycznąodpowiedź na wyzwania etyczne spowodowane przez wzrost ludzkich mocy, który zostałwywołany przez rozwój naukowo-techniczny. Zakończenie zawiera podsumowanie orazpewne pytania dotyczące dalszych prac badawczych związanych z etyką dla cywilizacjitechnicznej. Dysertacja zawiera również bibliografię wykorzystanych pism Jonasa oraz pracinnych myślicieli.

In my thesis I interpret Hans Jonas philosophical conception fromthe perspective of searching for metaphysical foundations for a new ethics. Technologicaldevelopment allowed humanity to acquire new ways of changing environment and to wieldcontrol over natural processes. It also contributed to a significant increase of our powerover surrounding reality. It is hard to find a sphere of human life, which has not beeninfluenced by technological development. Naming only a few examples: an atomicbomb, in vitro fertilization, antibiotics, Internet or acar, - all have changed the way of life of humanity. We can speak here about the influences onboth the global level, for example the changes in atmosphere composition , the changes in theways of communication, as well as on the local one, such as particularpeople dying in a car accident or particular couple talking through the medium of new meansof communication. Described changes invoke new questions about good and evil, about whatshould be moral: advisable, allowed or what should be forbidden. At the same time, the abovementioned changes have caused a situation in which humanity is endangered by potentialcatastrophe, which might be caused both by conscious actions, but also by side-effects (oftenhard to predict) of above mentioned processes.In the introduction I present main research goals, methodology andliterature. In order to create a new ethics, new conceptual frame for our self- understanding isneeded. Therefore, in the first part I present: the metaphysical understanding ofconcept of life, which is important for comprehension of philosophical conception of authorof The Imperative of Responsibility. Moreover, I also analyze the anthropological premises,on which the ethics for technological civilization may be based. In his works, Jonas paysattention to the fact that technological development was possible because of the developmentof natural sciences. In my dissertation I concentrate present the proposed by Jonas interpretation of changes in the world view, occurring under the influence of the appearanceand development of natural sciences. I analyze those aspect of performance of sciences, whichbrought into being the idea of axiological neutrality of being. The conviction about theethically neutral character of the material world around us is another reason for the sake ofwhich formulating of new ethics is an extremely urgent task. It has contributed to the arise ofsituation, when the increasing power of our influence is not accompanied by the developmentof norms, which could enable us to regulate our behaviors. It may be even said that theprocess of growth of power is accompanied by the process of decrease of importance ofnorms, which could be a potential tool to control those powers. The second part is devoted to the analysis of Jonas interpretation of above mentioned process and topresenting an idea of axiological neutrality of being. In a third part of dissertation, I analyzethe imperative of responsibility, proposition of a new rule formulated by Jonas as an answer toaxiological neutrality of being. The metaphysical premises from the first part develop ourunderstanding of the assumptions on which Jonas has bases his ethics. The axiologicalneutralization of being from the second part sheds light on problems which the formation ofnew ethics encounters in the time of domination of natural sciences in cognitive sphere.Overall, the dissertation aims to present philosophical thought of Jonas as a metaphysicalanswer to ethical challenges caused by the growth of human power, being the result ofscientific and technological development. Summary includes recapitulation ofmain points and some questions about further research connected with ethic for technologicalcivilization. Dissertation also contains bibliography, listing works of Jonas used in theresearch, as well as relevant works of other thinkers.